بحران کمبود نیروی کار در آلمان سال هاست که توجه کارشناسان اقتصادی و سیاستمداران را به خود جلب کرده است. اما این شرایط اکنون تا چه حد بحرانی است و در درازمدت چه تغییراتی می توان انتظار داشت؟
با go2de.com همراه باشید تا جزئیات این خبر را بررسی کنیم.
موضوعات زیادی وجود ندارد که سیاستمداران آلمانی بر سر آن اتفاق نظر داشته باشند، اما یکی از این موارد توافق، نیاز شدید به رفع کمبود نیروی کار در آلمان است.
آمارها به وضوح گویای وضعیت هستند: بر اساس داده های منتشر شده از سوی مؤسسه استاتیستا (Statista)، در آغاز سال ۲۰۲۶، بیش از ۶۱۷ هزار موقعیت شغلی در سراسر آلمان بدون متصدی باقی مانده بود.
اگرچه به دلیل رکود اقتصادی در سال ۲۰۲۵، بحران کمبود مهارت ها کمی کاهش یافت، اما انتظار می رود با توجه به تغییرات جمعیتی، این روند در بلندمدت دوباره سیر صعودی به خود بگیرد. به بیان ساده، افراد مسن در حال بازنشستگی هستند و نیروی جوان کافی برای ورود به بازار کار وجود ندارد.
گزارش جدیدی از پلتفرم اطلاعاتی «مدین دینست اینتگریشن» (Mediendienst Integration)، با بررسی آمارها و پیش بینی های اخیر نشان می دهد که آلمان تا چه اندازه برای تثبیت بازار کار خود به جذب استعدادها از خارج از کشور نیاز دارد. البته در این مسیر باید عواملی مانند بزرگترین مشکلات مهاجران در آلمان نیز در نظر گرفته شوند تا روند ادغام در جامعه تسهیل گردد.
آینده کمبود نیروی کار در آلمان چقدر نگران کننده است؟
بر اساس برآوردهای برنامه نظارت بر نیروی کار ماهرِ وزارت کار، با وجود سیاست های مهاجرپذیری و تشویق افراد بیشتر به کار، آلمان تا سال ۲۰۲۹ با کمبود حدود ۴۴۰ هزار کارگر مواجه خواهد شد.
گزارش مدین دینست نشان می دهد این شکاف بسیار بزرگتر از پیش بینی های قبلی است. در گذشته پیش بینی می شد که بازار کار با «مازاد» ۲۹ هزار نفری مواجه شود. دلیل اصلی این تغییر پیش بینی ها، به روزرسانی آمارهای مربوط به تغییرات جمعیتی و کاهش نرخ مهاجرت در سال ۲۰۲۵ است.
با این وجود، اخبار امیدوارکننده ای برای سال های آینده وجود دارد.
پیش تر و بر اساس برآورد سال ۲۰۲۱ مؤسسه تحقیقات اشتغال (IAB)، تصور می شد که آلمان برای جبران اثرات پیری جمعیت، به خالص مهاجرت سالانه حداقل ۴۰۰ هزار نفر نیاز دارد. اما پیش بینی جدیدتر بنیاد برتلسمان (Bertelsmann Foundation) در نوامبر ۲۰۲۴، نیاز کمتری را برآورد کرده است. محققان این بنیاد دریافتند که آلمان تا سال ۲۰۴۰ سالانه به خالص مهاجرت بین ۲۸۸ هزار تا ۳۶۸ هزار نفر نیاز خواهد داشت.
علاوه بر مهاجرت، سیاستمداران آلمانی استراتژی های دیگری از جمله تشویق بیشتر زنان به ورود به بازار کار و ارائه فرصت های ارتقای مهارت برای کارکنان فعلی را نیز مد نظر دارند.
کدام مشاغل بیشترین آسیب را از کمبود نیروی کار در آلمان دیده اند؟
نیروی کار ماهر در بسیاری از مشاغل طی سال های اخیر به شدت کمیاب شده است. آژانس اشتغال آلمان (BA) در پایان سال ۲۰۲۴ کمبود نیرو در ۱۶۳ گروه شغلی را ثبت کرد. هرچند این رقم از آن زمان اندکی کاهش یافته، اما همچنان در سطح نگران کننده ای قرار دارد.
برای مقایسه، در سال ۲۰۱۷ آلمان تنها در ۲۵ گروه شغلی با کمبود مواجه بود و تا سال ۲۰۲۲ این رقم به ۲۰۰ گروه شغلی رسید. تا سال ۲۰۲۴، از هر هفت شغل مورد بررسی، در یک شغل کمبود نیروی کار ماهر گزارش شده است.
در این میان، تقاضای بسیار بالایی در حوزه های زیر دیده می شود:
- حرفه های پرستاری و مراقبت های بهداشتی
- مشاغل فنی و ساخت وساز
- حوزه های تکنولوژی و مهندسی
- بخش فروش و خرده فروشی
- بخش مهمانداری، رستوران و کترینگ
- رانندگان بخش حمل ونقل و باربری
این کمبودها غالباً به این معناست که موقعیت های شغلی برای مدت طولانی خالی می مانند. به عنوان مثال، در حوزه مراقبت از سالمندان، ظرفیت های خالی در سال ۲۰۲۵ به طور متوسط بیش از شش ماه (۲۲۲ روز) بدون نیروی کار باقی مانده اند. آشنایی با زبان یکی از راهکارهای مهم برای ورود به این مشاغل است و استفاده از بهترین وب سایت ها و اپلیکیشن های رایگان برای یادگیری زبان آلمانی می تواند مسیر مهاجرت کاری را تسهیل کند.
آلمان از کدام کشورها نیروی کار جذب می کند؟
دولت ائتلافی آلمان در تلاش است تا این کشور را برای کار و تحصیل اتباع خارج از اتحادیه اروپا جذاب تر کند. یکی از راهکارهایی که امید می رود روند مهاجرت نیروهای متخصص را تسهیل کند، راه اندازی نهادی به نام «آژانس کار و اقامت» (Work and Stay Agency) است.
این طرح که قرار است امسال اجرایی شود، با هدف کمک به کارگران غیر اتحادیه اروپا برای استقرار در آلمان ایجاد شده است. این نهاد به عنوان یک سامانه یکپارچه دولتی عمل کرده و دفاتر ویزا، آژانس فدرال اشتغال و اداره های مهاجرت را به یکدیگر متصل می کند.
تلاش های ویژه وزارت کار برای جذب نیرو بر ۱۳ کشور متمرکز است که عبارتند از: برزیل، مکزیک، کلمبیا، اکوادور، مراکش، تونس، مصر، اردن، هند، اندونزی، ازبکستان، غنا و فیلیپین.
با این حال، پیام های متناقضی از سوی سیاستمداران در خصوص مهاجرت به گوش می رسد و کارشناسان استدلال می کنند که همین امر در کنار مسائلی همچون افزایش آپارتمان های مبله در آلمان و سخت تر شدن پیدا کردن خانه اجاره ای معمولی، باعث دلسردی اتباع خارجی برای انتخاب آلمان نسبت به سایر کشورها می شود.
نیاز به تنوع در جذب نیروی کار
محققان مدین دینست خاطرنشان می کنند که وقتی بحث مهاجرت کاری در آلمان مطرح می شود، معمولاً منظور «مهاجرت نیروی کار ماهر» است. با این حال، در بسیاری از بخش های اقتصادی، از جمله بخش خدمات، به شدت به کارگران ساده و فاقد تخصص نیز نیاز است.
در پایان این گزارش آمده است: «برای توصیف دقیق تر شرایط فعلی، بهتر است از عبارت کمبود همزمان نیروی کار در آلمان در هر دو بخش ماهر و ساده استفاده کنیم.»
