در حالی که باورهای سیاسی سنتی همواره بر این اصل استوار بوده اند که رأی دهندگان جوان تر معمولاً در موضوعاتی مانند مهاجرت و حقوق اجتماعی دیدگاه های پیشروتر و چپ گرایانه تری دارند، اروپا در سال های اخیر شاهد پدیده ای معکوس و شوکه کننده بوده است. احزاب ضد مهاجر و راست افراطی در سراسر این قاره نه تنها در نظرسنجی ها صعود کرده اند، بلکه توانسته اند حمایت قابل توجهی را در میان نسل جوان به دست آورند. این تغییر جهت سیاسی، زنگ خطر را برای احزاب سنتی و جریان اصلی در پایتخت های اروپایی به صدا درآورده است.
آمارهای اخیر نشان می دهد که این گرایش تنها مختص به یک کشور خاص نیست و الگویی فراگیر از اسکاندیناوی تا جنوب اروپا را در بر می گیرد. در آلمان، فرانسه، اسپانیا و نروژ، جوانانی که زمانی پایگاه اصلی احزاب سبز و سوسیالیست محسوب می شدند، اکنون به سمت شعارهای ملی گرایانه و سیاست های سخت گیرانه مهاجرتی جذب شده اند. اما سؤال اصلی اینجاست که آیا این چرخش صرفاً ناشی از احساسات ضد مهاجرتی است یا ریشه های عمیق تری در ناامیدی های اقتصادی و اجتماعی دارد؟
کارشناسان علوم سیاسی بر این باورند که تقلیل دادن این پدیده تنها به مسئله «مهاجرت» اشتباهی استراتژیک در تحلیل رفتار رأی دهندگان جوان است. ترکیبی از نگرانی های اقتصادی، احساس خیانت توسط سیاستمداران سنتی، شکاف جنسیتی عمیق و البته تأثیر شگرف شبکه های اجتماعی، معجونی را پدید آورده که احزاب راست افراطی به خوبی در حال بهره برداری از آن هستند. در ادامه این مقاله تحلیلی از go2de.com، به بررسی دقیق لایه های پنهان این تغییر بزرگ در سپهر سیاسی اروپا می پردازیم.
آمارهای نگران کننده: خیزش راست افراطی در میان جوانان
برای درک عمق این تغییر، کافی است نگاهی به داده های آماری اخیر بیندازیم. در نروژ، کشوری که همواره به عنوان نماد دموکراسی و رفاه اجتماعی شناخته می شد، داده های نظرسنجی نشان می دهد که ۲۴ درصد از جوانان خواهان محدود کردن مهاجرت «تا حد زیادی» هستند و ۲۳ درصد دیگر نیز خواستار محدودیت آن «تا حدودی» می باشند. این ارقام نشان دهنده یک تغییر نگرش بنیادین در کشوری است که به طور سنتی استقبال گرمی از پناهجویان داشته است.
وضعیت در فرانسه حتی صریح تر است. در انتخابات اروپایی سال ۲۰۲۴، حدود ۳۲ درصد از رأی دهندگان بین ۲۵ تا ۳۴ سال از حزب راست افراطی «اجتماع ملی» (National Rally) حمایت کردند. این رقم نشان می دهد که یک سوم نیروی کار جوان فرانسه، آینده خود را در سیاست های حزب مارین لوپن می بینند. در آلمان نیز وضعیت مشابهی حاکم است. حزب آلترناتیو برای آلمان (AfD) در میان رأی دهندگان ۱۶ تا ۲۴ سال جایگاه دوم را کسب کرد و توانست ۱۷ درصد آرا را به خود اختصاص دهد؛ رقمی که نسبت به سال ۲۰۱۹ رشدی ۱۱ درصدی داشته است. برای درک بهتر فضای سیاسی کنونی آلمان، می توانید مطلب جنجال سیاسی در آلمان: آیا طرح جدید CSU برای اخراج پناهجویان «پروپاگاندا» است یا راه حل؟ را مطالعه کنید.
آیا همه چیز زیر سر مهاجرت است؟
یک توضیح ممکن و ظاهراً بدیهی این است که بخش بزرگی از جوانان اروپایی از سطح مهاجرتی که در سال های اخیر شاهد بوده اند، ناراضی هستند. این نارضایتی با دیدگاه های گروه های سنی مسن تر نیز همخوانی دارد. اما کارشناسان می گویند این تمام ماجرا نیست و نمی تواند به تنهایی این تغییر رفتار پیچیده را توضیح دهد.
تونی رودون، دانشیار علوم سیاسی در دانشگاه پومپئو فابرا در بارسلونا، معتقد است که هیچ دلیل واحدی وجود ندارد که جوانان را به سمت رأی دادن به راست افراطی سوق دهد. او به دو توضیح بنیادین اشاره می کند: دلیل اقتصادی و دلیل فرهنگی. ایده اصلی در بعد اقتصادی این است که رأی دهندگان جوان چشم انداز بدبینانه ای نسبت به آینده دارند. واقعیت وضعیت اقتصادی فعلی آن ها، به علاوه چشم انداز وضعیت مالی شان در آینده، همگی بدتر از سایر گروه های سنی است.
اقتصاد و احساس خیانت: موتور محرک نارضایتی
بسیاری از تحلیلگران این تغییر جهت را نه لزوماً به عنوان یک ترجیح سیاسی یا موضعی مشخصاً ضد مهاجر، بلکه به عنوان یک رأی اعتراضی علیه چشم اندازهای اقتصادی ضعیف می بینند. جوانان اروپایی با نسلی از سیاستمداران حافظ وضع موجود روبرو هستند که آن ها را ناتوان از بهبود شرایط زندگی خود می دانند. بحران مسکن، تورم و مشاغل ناپایدار، فضایی را ایجاد کرده که جوانان احساس می کنند سیستم فعلی برای آن ها کار نمی کند. با توجه به شرایط اقتصادی، شاید مطالعه مقاله اقتصاد آلمان از کما خارج شد: رشد ۰.۲ درصدی در سال ۲۰۲۵ برای درک بهتر زمینه های اقتصادی مفید باشد.
پروفسور نگری وودز، رئیس مدرسه حکومتی بلاواتنیک آکسفورد، می نویسد که حمایت فزاینده رأی دهندگان جوان از احزاب بیگانه ستیز، ضد اتحادیه اروپا و فوق محافظه کار، کمتر ناشی از احساسات ضد مهاجرتی است و بیشتر ناشی از «حس قدرتمند خیانت توسط سیاستمداران سنتی» است. او می افزاید: «سیاستمداران راست افراطی، در حالی که به اشتباه مهاجرت را مقصر می دانند، حداقل تشخیص می دهند که مشکلی وجود دارد و این کار را به روش هایی انجام می دهند که با جوانان ارتباط برقرار می کند.»
به عبارت ساده تر، برخی از رأی دهندگان جوان احساس می کنند که سیاست های توافقی و میانه رو آن ها را ناامید کرده است. احزاب راست افراطی با هوشمندی، مهاجرت را به عنوان توضیحی برای این ناامنی های زیربنایی اقتصادی، شغلی و مسکن قاب بندی می کنند و همزمان دریچه ای برای اعتراض علیه این شرایط فراهم می آورند. رودون توضیح می دهد: «اساساً آنچه در ۲۰ سال گذشته یا بیشتر شاهد بوده ایم… این است که اکثر آرای راست افراطی در ابتدا یک رأی اعتراضی است. تقریباً در سراسر اروپا، راست افراطی ظهور می کند زیرا خانواده سنتی و محافظه کار اصلی در حال فروپاشی است.»
شکاف جنسیتی عظیم: مردان جوان به راست می پیچند
یکی از نکات بسیار مهم در تحلیل خیزش راست افراطی، تفاوت معنادار رفتار سیاسی بین مردان و زنان جوان است. رودون تأکید می کند که علیرغم شواهد موجود مبنی بر حرکت برخی از رأی دهندگان جوان به سمت راست، بی تفاوتی سیاسی همچنان بالاست. او توضیح می دهد: «برنده اصلی در میان جوانان، عدم شرکت در انتخابات است، نه یک حزب خاص.» همچنین مهم است به یاد داشته باشیم که در بسیاری از کشورها، رأی دهندگان جوان هنوز هم بیشتر از سایر نسل ها احتمال دارد به احزاب مترقی رأی دهند.
با این حال، تحقیقات نشان می دهد که موفقیت انتخاباتی احزاب راست افراطی در میان رأی دهندگان جوان اساساً توسط حمایت «مردان جوان» هدایت می شود. تحقیقات رودون نشان داد که حمایت از این احزاب در میان تمام مردان جوان در سال ۲۰۲۴ به بیش از ۲۱ درصد رسید، در حالی که این رقم در میان زنان همان گروه سنی تنها حدود ۱۴ درصد بود.
در نروژ، مشخص شد که احتمال اینکه مردان جوان محدود کردن مهاجرت را در اولویت قرار دهند، تقریباً دو برابر زنان است. در اسپانیا، حزب راست افراطی «ووکس» (Vox) بحث را در چارچوب های تمدنی مطرح می کند و نسبت به «تهاجم اسلامی» هشدار می دهد. داده های نظرسنجی نشان می دهد که ۲۵ درصد از رأی دهندگان اسپانیایی زیر ۲۴ سال از ووکس حمایت می کنند، اما این رقم در میان مردان جوان به ۳۶ درصد می رسد. این شکاف نشان دهنده یک بحران هویتی در میان مردان جوان اروپایی است که احساس می کنند جایگاه سنتی خود را در جامعه از دست داده اند.
نقش تعیین کننده شبکه های اجتماعی و تیک تاک
این گرایش سیاسی تقریباً با ظهور شبکه های اجتماعی و اشکال مستقیم تر ارتباطات سیاسی همخوانی دارد. جوانان امروزی بیشتر اطلاعات خود را از رسانه های غیر سنتی دریافت می کنند. رودون می گوید: «تفاوت هایی بین جنسیت ها وجود دارد… پسرها بیشتر احتمال دارد از تیک تاک یا یوتیوب استفاده کنند، در حالی که دخترها بیشتر از اینستاگرام استفاده می کنند… [اما] به طور کلی، جوانان بیشتر مصرف کننده رسانه های جدید هستند.»
این فضا ممکن است شامل اینفلوئنسرهای افراطی یا محتواهای موسوم به «منوسفر» (فضای مردانه افراطی) باشد. در بسیاری از کشورها، احزاب راست افراطی با عملیات های رسانه ای هوشمندانه و جذاب در شبکه های اجتماعی، احزاب جریان اصلی را که هنوز به روزنامه ها و میزگردهای تلویزیونی متکی هستند، دور می زنند و شکست می دهند. برای مثال، تحلیل رسانه ای توسط ZDF نشان داد که حزب AfD در آلمان در تیک تاک و یوتیوب بسیار موفق تر از سایر احزاب است.
جمله «زندگی در دوران فرانکو بهتر بود» به یک تکیه کلام محبوب در شبکه های اجتماعی اسپانیا تبدیل شده است. در بریتانیا، نایجل فاراژ، رهبر حزب Reform UK، بیشتر از مجموع ۶۴۹ نماینده دیگر پارلمان در تیک تاک دنبال کننده دارد. این نشان می دهد که چگونه الگوریتم های شبکه های اجتماعی می توانند پیام های ساده سازی شده و پوپولیستی را تقویت کنند.
نتیجه گیری: یک مارپیچ منفی
پاسخ واحد و تیترواری برای اینکه چرا جوانان اروپایی بیشتری از احزاب راست افراطی حمایت می کنند وجود ندارد. برخی از آن ها صرفاً ضد مهاجرت هستند. برای برخی دیگر، این یک رأی اعتراضی یا ضد سیاست است و تفکیک علل فرهنگی و اقتصادی زیربنایی آن ها دشوار است. همانطور که رودون می گوید: «محتمل ترین پاسخ این است که این عوامل اقتصادی، فرهنگی، به علاوه رسانه هایی که در اطراف آن جریان دارند و جنبه سیاسی ماجرا که لفاظی ها را تشدید می کند، در نوعی مارپیچ منفی ترکیب می شوند.»
با توجه به تحولات اخیر سیاسی، مانند آنچه در زلزله سیاسی در برلین؛ درخواست چهره برجسته حزب حاکم برای مذاکره فوری با پوتین می بینیم، واضح است که اروپا در حال تجربه دورانی از تغییرات بنیادین است که نسل جوان نقش کلیدی در شکل دهی به آینده آن خواهد داشت. این نسل که با بحران های پیاپی بزرگ شده است، اکنون به دنبال راه حل های رادیکال برای مشکلات خود می گردد و احزاب سنتی اگر نتوانند پاسخ قانع کننده ای ارائه دهند، میدان را به رقبای افراطی خود واگذار خواهند کرد.
