ترک یک شغل در آلمان، چه با استعفا باشد و چه با اخراج، فرآیندی پر از کاغذبازی و نکات حقوقی پیچیده است. در میان تمام نگرانی ها درباره آینده شغلی و تغییرات زندگی، یک سوال مهم مالی و قانونی وجود دارد که اغلب نادیده گرفته می شود: تکلیف روزهای مرخصی استفاده نشده من چه می شود؟ دانستن دقیق حقوق تان در این زمینه می تواند به معنای دریافت هزاران یورو پول نقد بیشتر یا هفته ها استراحت با حقوق قبل از شروع کار جدید باشد.
اصول اولیه: قانون چه می گوید؟
در آلمان، قوانین کار به شدت حامی کارمندان هستند و این موضوع در مورد مرخصی ها نیز صدق می کند. حتی زمانی که رابطه کاری شما با کارفرما به پایان می رسد، حقوق مرخصی شما از بین نمی رود. طبق قانون فدرال مرخصی (BUrlG)، هر کارمند در آلمان حق دارد که حداقل تعداد روزهای مشخصی را در سال به عنوان مرخصی با حقوق استفاده کند.
قبل از اینکه به پیچیدگی های محاسبه هنگام استعفا بپردازیم، باید بدانید که کف قانونی مرخصی چقدر است:
- برای هفته کاری ۶ روزه: حداقل ۲۴ روز مرخصی در سال.
- برای هفته کاری ۵ روزه (استاندارد اداری): حداقل ۲۰ روز مرخصی در سال.
این اعداد حداقل های قانونی هستند. اکثر قراردادهای کاری در آلمان، به ویژه در شرکت های بزرگ یا تحت قراردادهای جمعی (Tarifvertrag)، روزهای بیشتری را (معمولاً بین ۲۵ تا ۳۰ روز) در نظر می گیرند. اما نکته کلیدی اینجاست: نحوه محاسبه مرخصی باقی مانده هنگام ترک کار، کاملاً بستگی به این دارد که در چه زمانی از سال شرکت را ترک می کنید.
در ادامه این مقاله با ما همراه باشید تا پیچیده ترین بخش های این قانون را که حتی بسیاری از مدیران منابع انسانی هم ممکن است کامل به شما نگویند، بررسی کنیم. همچنین برای درک بهتر شرایط کلی بازار کار، پیشنهاد می کنیم مقاله ۶ حقیقت حیاتی درباره بازار کار آلمان در سال ۲۰۲۶ را مطالعه کنید.
قانون طلایی نیمه اول در برابر نیمه دوم سال
زمان بندی خروج شما از شرکت، مهم ترین فاکتور در تعیین میزان مرخصی است. در قانون مرخصی آلمان، تاریخ ۳۰ ژوئن (پایان نیمه اول سال) یک مرز تعیین کننده است.
۱. اگر شغل خود را قبل از ۳۰ ژوئن (شامل ۳۰ ژوئن) ترک کنید
اگر قرارداد کاری شما در نیمه اول سال (مثلاً ژانویه، مارس یا مه) به پایان برسد، محاسبه مرخصی نسبتاً ساده است. شما به ازای هر ماه کامل که کار کرده اید، مستحق یک دوازدهم (1/12) از کل مرخصی سالانه خود هستید.
مثال: فرض کنید قرارداد شما ۳۰ روز مرخصی در سال دارد و شما در پایان ماه مارس (پس از ۳ ماه کار کردن) شرکت را ترک می کنید. محاسبه به این صورت است:
۳۰ روز تقسیم بر ۱۲، ضرب در ۳ ماه کارکرد = ۷.۵ روز مرخصی.
نکته مهم در اینجا گرد کردن اعداد است. طبق قانون، اگر کسری از روز باقی بماند که نیم روز یا بیشتر باشد (مثلاً ۷.۵)، باید به بالا گرد شود و به ۸ روز کامل تبدیل شود. اگر کسری کمتر از نیم باشد، معمولاً گرد نمی شود مگر اینکه در قرارداد ذکر شده باشد.
این قانون همچنین برای کسانی که کمتر از ۶ ماه در یک شرکت کار کرده اند (دوره آزمایشی یا Probezeit) و سپس اخراج شده یا استعفا می دهند، صرف نظر از زمان سال، اعمال می شود.
۲. اگر شغل خود را در نیمه دوم سال (بعد از ۱ ژوئیه) ترک کنید
اینجاست که قانون آلمان بسیاری از مهاجران و حتی آلمانی ها را شگفت زده می کند. طبق قانون فدرال، اگر شما بیش از ۶ ماه در سال جاری در شرکت کار کرده باشید (یعنی دوره انتظار را گذرانده باشید) و تاریخ پایان کار شما در نیمه دوم سال باشد، شما مستحق دریافت کل حداقل مرخصی قانونی سالانه هستید، نه فقط بخشی از آن.
این یعنی اگر شما در ماه اوت استعفا دهید، طبق قانون حق دارید کل ۲۰ روز (برای هفته ۵ روزه) مرخصی قانونی را دریافت کنید، حتی اگر فقط ۷ یا ۸ ماه از سال را کار کرده باشید.
اما یک هشدار بزرگ وجود دارد: بند Pro Rata Temporis
بسیاری از کارفرمایان از این قانون آگاه هستند و برای جلوگیری از پرداخت مرخصی کامل به کسی که وسط سال می رود، بندی به نام “pro rata temporis” را در قراردادهای کاری می گنجانند. این بند تصریح می کند که در صورت ترک کار در نیمه دوم سال، مرخصی همچنان به صورت یک دوازدهم (1/12) محاسبه می شود.
با این حال، حتی با وجود این بند، کارفرما نمی تواند کمتر از حداقل قانونی (۲۰ روز برای کار تمام وقت ۵ روزه) به شما مرخصی بدهد. این بند فقط می تواند روی “مرخصی اضافی” که در قرارداد ذکر شده (مثلاً ۱۰ روز اضافه بر ۲۰ روز قانونی) تأثیر بگذارد.
برای آشنایی بیشتر با حقوق و دستمزد که پایه محاسبه بازخرید مرخصی است، حتماً مطلب راهنمای جامع حقوق و دستمزد در آلمان ۲۰۲۶ را بررسی کنید.
اولویت با مرخصی است یا پول؟
سوال رایج بعدی این است: آیا می توانم مرخصی هایم را نگه دارم و در پایان کار، پول آن ها را نقد کنم؟
پاسخ کوتاه این است: اصولاً خیر، مگر اینکه چاره ای نباشد.
هدف اصلی قانون مرخصی در آلمان، استراحت و تجدید قوا (Erholung) است. بنابراین، کارفرما موظف است به شما اجازه دهد در روزهای پایانی قرارداد، مرخصی های باقی مانده خود را استفاده کنید. شما نمی توانید انتخاب کنید که سر کار بیایید و پول مرخصی را بگیرید، مگر اینکه “دلیلی فوری و عملیاتی” وجود داشته باشد.
چه زمانی مرخصی تبدیل به پول (Urlaubsabgeltung) می شود؟
تنها در صورتی که امکان استفاده از مرخصی به دلایل زیر وجود نداشته باشد، کارفرما موظف است روزهای باقی مانده را به صورت نقدی پرداخت کند:
- بیماری طولانی مدت: اگر در دوره اخطار (Notice period) بیمار شوید و نتوانید مرخصی بگیرید.
- نیاز فوری شرکت: اگر برای تحویل پروژه یا آموزش نیروی جایگزین، حضور شما حیاتی باشد و مدیر با مرخصی رفتن شما مخالفت کند.
در این حالت، محاسبه مبلغ پرداختی بر اساس میانگین درآمد شما در ۱۳ هفته گذشته (سه ماه اخیر) قبل از پایان کار انجام می شود. این مبلغ شامل حقوق پایه و پاداش های عملکردی است اما معمولاً اضافه کاری ها در فرمول محاسبه نرخ روزانه مرخصی لحاظ نمی شوند.
اگر قصد دارید در روزهای مرخصی خود قبل از شروع کار جدید به سفر بروید، حتماً شرایط آب و هوایی و نکات ایمنی را در نظر بگیرید. مطالعه راهنمای جامع بقا در زمستان آلمان برای برنامه ریزی سفرهای زمستانی بسیار مفید است.
گواهی مرخصی (Urlaubsbescheinigung): سندی که نباید فراموش کنید
یک نکته بسیار حیاتی که اغلب فراموش می شود، “گواهی مرخصی” است. طبق قانون آلمان، شما نمی توانید برای یک سال تقویمی، دو بار مرخصی کامل بگیرید (یک بار از شرکت قدیم و یک بار از شرکت جدید).
وقتی کار خود را ترک می کنید، کارفرمای قبلی موظف است سندی به نام Urlaubsbescheinigung به شما بدهد که در آن تعداد روزهای مرخصی که در سال جاری استفاده کرده اید (یا پولش را گرفته اید) ذکر شده است. کارفرمای جدید شما این سند را درخواست خواهد کرد تا مطمئن شود که بیش از حد مجاز قانونی به شما مرخصی نمی دهد.
برای مثال، اگر شما ۲۰ روز مرخصی قانونی داشته اید و ۱۵ روز آن را در شرکت قبلی استفاده کرده اید، کارفرمای جدید در آن سال فقط موظف است باقی مانده آن را (با توجه به زمان باقی مانده از سال) به شما بدهد.
توافق نامه های دوجانبه و قطع همکاری
گاهی اوقات پایان کار به صورت توافقی (Aufhebungsvertrag) صورت می گیرد. در این توافق نامه ها، کارمند و کارفرما می توانند بر سر نحوه تسویه مرخصی مذاکره کنند. برای مثال، ممکن است توافق کنید که در ازای دریافت پکیج خروج (Abfindung) بالاتر، از حق مرخصی باقی مانده خود چشم پوشی کنید.
این کار کاملاً قانونی است، اما باید با دقت انجام شود تا ضرر نکنید. همیشه قبل از امضای چنین توافق نامه هایی، ارزش ریالی روزهای مرخصی خود را محاسبه کنید.
نکات تکمیلی و هشدارهای مهم
- مرخصی های منتقل شده (Resturlaub): اگر از سال گذشته مرخصی ذخیره شده دارید، باید دقت کنید که این مرخصی ها معمولاً تا ۳۱ مارس سال بعد اعتبار دارند. هنگام استعفا، این روزها باید در اولویت استفاده یا پرداخت قرار گیرند.
- بیماری در حین مرخصی: اگر در روزهایی که برای مرخصی پایان کار گرفته اید بیمار شوید و گواهی پزشک (Krankschreibung) ارائه دهید، آن روزها به عنوان مرخصی استعلاجی حساب می شوند و روزهای مرخصی تفریحی شما “نسوخته” و دوباره به حساب تان برمی گردد (که در نهایت باید پول آن پرداخت شود).
- تعطیلات رسمی: به یاد داشته باشید که روزهای تعطیل رسمی جزو روزهای مرخصی حساب نمی شوند. برای اطلاع از وضعیت تعطیلات و برنامه ریزی بهتر، می توانید نگاهی به اخبار مربوط به ترافیک و تعطیلی ها بیندازید تا غافلگیر نشوید.
در نهایت، پایان دادن به یک رابطه کاری در آلمان نباید با ضرر مالی همراه باشد. با دانستن قانون ۳۰ ژوئن و پافشاری بر حق قانونی خود برای دریافت گواهی مرخصی، می توانید انتقال به شغل جدید را با آرامش و جیبی پرتر انجام دهید.
اگر در حال برنامه ریزی برای آینده شغلی خود هستید و می خواهید بدانید سیاست های کلان چگونه بر بازار کار تأثیر می گذارد، مقاله تحلیلی اولویت های سیاسی آلمان در سال ۲۰۲۶ دید خوبی به شما خواهد داد.
