سیستم جدید کنترل مرزی بریتانیا موسوم به ETA در ماه فوریه ۲۰۲۶ وارد مرحله جدید و سرنوشت سازی می شود. این تغییرات گسترده سوالات و نگرانی های بسیاری را برای شهروندان دوتابعیتی بریتانیایی ایجاد کرده است. آیا افرادی که دارای تابعیت مضاعف هستند، در صورتی که پاسپورت معتبر بریتانیایی نداشته باشند، واقعا از ورود به خاک این کشور منع خواهند شد؟ این سوالی است که این روزها ذهن بسیاری از مسافران و شهروندان ساکن اروپا، به ویژه کسانی که در آلمان زندگی می کنند را به خود مشغول کرده است.
با نزدیک شدن به پایان «دوره مدارا» در سیستم مجوز سفر الکترونیکی (ETA) در فوریه ۲۰۲۶، شهروندان دوتابعیتی بریتانیا با پیام های رسمی و هشدار دهنده ای مواجه شده اند. این پیام ها حاکی از آن است که این افراد تنها در صورتی قادر به ورود به بریتانیا خواهند بود که دارای یک پاسپورت معتبر بریتانیایی یا گواهی حق اقامت (Certificate of Entitlement) باشند. این موضوع برای کسانی که سال ها بدون مشکل با پاسپورت دوم خود (مثلا پاسپورت آلمانی یا فرانسوی) به بریتانیا سفر می کردند، شوک بزرگی محسوب می شود.
اما آیا واقعیت به همین سادگی و ترسناکی است؟ آیا آن دسته از شهروندان بریتانیایی که پاسپورت قدیمی خود را تمدید نکرده اند یا هرگز پاسپورت بریتانیایی نداشته اند و ترجیح می دهند با پاسپورت دیگر خود سفر کنند، پشت مرزها خواهند ماند؟ بررسی دقیق تر این موضوع نشان می دهد که وضعیت کمی پیچیده تر از آن چیزی است که در نگاه اول به نظر می رسد و خلاءهای قانونی و اجرایی متعددی در این سیستم جدید وجود دارد که باید به دقت بررسی شوند.
تغییرات جدید دقیقا شامل چه مواردی است؟
اگرچه سیستم ETA از سال ۲۰۲۳ راه اندازی شده و از بهار ۲۰۲۵ برای تمام شهروندان اتحادیه اروپا اعمال شده است، اما تاکنون یک «دوره مدارا» یا ارفاق در جریان بوده است. در این دوره، اگر مسافران ثبت نام ETA را به درستی انجام نداده بودند، در مرز بازگردانده نمی شدند و مقامات مرزی با اغماض برخورد می کردند. این دوره فرصتی بود تا مسافران با سیستم جدید آشنا شوند و مشکلات احتمالی شناسایی شود.
با این حال، تاریخ ۲۵ فوریه ۲۰۲۶ نقطه پایان این دوره ارفاق است. طبق اعلام مقامات بریتانیایی، از این تاریخ به بعد، شهروندان اتحادیه اروپا و منطقه اقتصادی اروپا (EEA) که بدون مدارک صحیح و مجوز ETA قصد سفر داشته باشند، در مرز متوقف شده و از ورود آن ها جلوگیری خواهد شد. نکته بسیار مهم و چالش برانگیز این است که دولت بریتانیا اعلام کرده است که شهروندان دوتابعیتی بریتانیایی نیز مشمول این سخت گیری ها خواهند شد و این دقیقا همان نقطه ای است که مشکلات آغاز می شود.
برای کسانی که قصد سفر دارند، درک دقیق این قوانین حیاتی است. همانطور که در مقاله ۵ ابزار ضروری برای زندگی در آلمان در سال ۲۰۲۶ اشاره کردیم، داشتن اطلاعات دقیق و مدارک کامل یکی از شروط اصلی زندگی و سفر بدون دغدغه در اروپای امروز است. عدم آمادگی برای این تغییرات مرزی می تواند برنامه های سفر شما را به کلی مختل کند.
چالش بزرگ برای شهروندان دوتابعیتی
از زمان راه اندازی سیستم ETA، سردرگمی و پیام های ضد و نقیض در مورد شهروندان دوتابعیتی بریتانیا وجود داشته است. برای شهروندان بریتانیایی یا ایرلندی که با پاسپورت بریتانیایی یا ایرلندی خود سفر می کنند، وضعیت کاملا روشن است: آن ها نیازی به مجوز سفر الکترونیکی (ETA) ندارند و مانند گذشته می توانند تردد کنند.
اما مشکل برای بسیاری از شهروندان دوتابعیتی بریتانیایی است که در حال حاضر پاسپورت بریتانیایی معتبر ندارند. این می تواند به دلیل انقضای پاسپورت، در جریان بودن پروسه تمدید، یا حتی عدم دریافت پاسپورت از ابتدا باشد. این افراد در گذشته همیشه این امکان را داشتند که به سادگی با استفاده از پاسپورت دیگر خود (مثلا پاسپورت آلمانی) وارد بریتانیا شوند. اما سیستم جدید این رویه را به چالش می کشد.
وب سایت و اپلیکیشنی که برای درخواست ETA استفاده می شود، از متقاضیان می خواهد که هرگونه ملیت دیگری که دارند را لیست کنند. مشکل اساسی اینجاست که این سیستم به متقاضیان اجازه نمی دهد گزینه «بریتانیایی» را به عنوان ملیت دیگر انتخاب کنند. این یک بن بست منطقی ایجاد می کند: شهروندان دوتابعیتی نمی توانند فرم درخواست ETA را صادقانه پر کنند و با پاسپورت دیگر خود سفر کنند، زیرا اگر ملیت بریتانیایی خود را کتمان کنند، در معرض اتهام «اظهارات کذب» و مشکلات حقوقی جدی قرار می گیرند.
توصیه های رسمی و تناقضات دولتی
بخشی از مشکل ناشی از تغییر مکرر موضع رسمی دولت بریتانیا است. در عین حال، برخی از نهادهای دولتی بریتانیا، مانند سفارتخانه ها در اروپا، اطلاعاتی متفاوت از وزارت کشور (Home Office) ارائه می دهند. این ناهماهنگی باعث شده است تا مسافران در یک وضعیت بلاتکلیفی قرار بگیرند.
برگه اطلاعات رسمی دولت بریتانیا درباره ETA برای شهروندان دوتابعیتی از زمان راه اندازی طرح در سال ۲۰۲۳ چندین بار تغییر کرده است. در نسخه ای که در ۱۵ ژانویه ۲۰۲۶ منتشر شد، آمده بود: «ما قویا به شهروندان دوتابعیتی بریتانیا توصیه می کنیم که برای جلوگیری از مشکلاتی مانند ممنوعیت سوار شدن به هواپیما هنگام سفر به بریتانیا از ۲۵ فوریه ۲۰۲۶، اطمینان حاصل کنند که پاسپورت معتبر بریتانیایی یا گواهی حق اقامت دارند.»
نکته جالب اینجاست که ظاهرا فقط داشتن پاسپورت کافی نیست، بلکه باید با آن سفر کنید. دستورالعمل ادامه می دهد: «از ۲۵ فوریه ۲۰۲۶، شهروندان دوتابعیتی بریتانیا که نمی توانند پاسپورت معتبر بریتانیایی یا گواهی حق اقامت ارائه دهند، نیاز به بررسی های هویتی اضافی خواهند داشت و تا زمانی که ملیت بریتانیایی آن ها تایید نشود، نمی توانند از کنترل پاسپورت بریتانیا عبور کنند.»
اما واژه «توصیه» با «اجبار» تفاوت دارد. وقتی از وزارت کشور برای شفاف سازی سوال شد، پاسخ اولیه آن ها این بود: «همه شهروندان دوتابعیتی بریتانیا باید پاسپورت معتبر بریتانیایی یا گواهی حق اقامت ارائه دهند تا از تاخیر در مرز جلوگیری کنند.» تفاوت بین «جلوگیری از سوار شدن» (Denied Boarding) و «تاخیر در مرز» (Delays) بسیار زیاد است و هنوز پاسخ روشنی درباره اینکه آیا واقعا خطوط هوایی مانع سوار شدن افراد بدون پاسپورت بریتانیایی خواهند شد یا خیر، وجود ندارد.
قانون چه می گوید؟
برخی کشورها مانند ایالات متحده آمریکا به صراحت در قانون خود قید کرده اند که شهروندان دوتابعیتی باید برای ورود به آمریکا از پاسپورت آمریکایی خود استفاده کنند. این یعنی شهروندان آمریکایی-آلمانی اگر بخواهند به خانه بازگردند، حتما باید پاسپورت ایالات متحده خود را به روز نگه دارند.
اما قوانین بریتانیا چنین الزام قانونی صریحی ندارند. در واقع، یک یادداشت توجیهی مجلس عوام بریتانیا در این زمینه اذعان می کند که هیچ الزام قانونی برای شهروندان بریتانیایی وجود ندارد که حتما با پاسپورت بریتانیایی سفر کنند. اما اضافه می کند که بررسی های پیش از پرواز برای مسافران، سفر به بریتانیا بدون پاسپورت را دشوار می کند. این شاید دلیل ابهام در زبان به کار رفته توسط دولت باشد؛ وزارت کشور بریتانیا نمی تواند قانونا به بریتانیایی ها دستور دهد که با پاسپورت بریتانیایی سفر کنند، بنابراین از ابزارهای اجرایی و سیستم ETA برای اعمال فشار غیرمستقیم استفاده می کند.
این وضعیت یادآور پیچیدگی های بوروکراتیکی است که گاهی در آلمان نیز شاهد آن هستیم. همانطور که در مقاله راهنمای کامل نامه های جدید سربازی در آلمان توضیح داده شده، گاهی قوانین و رویه های اجرایی می توانند برای شهروندان گیج کننده باشند و نیاز به دقت فراوان دارند.
آیا این راهی برای درآمدزایی دولت است؟
بسیاری از بریتانیایی های دوتابعیتی معتقدند که این سیستم صرفا برای تحت فشار قرار دادن آن ها جهت پرداخت هزینه ۱۲۴ یورویی (۱۰۸ پوندی) برای دریافت پاسپورت بریتانیایی طراحی شده است. برای برخی افراد، این هزینه مشکلی ایجاد نمی کند و ممکن است برای جلوگیری از دردسرهای سفر، حاضر به پرداخت آن باشند. اما برای خانواده های پرجمعیت یا کسانی که با مشکلات اقتصادی دست و پنجه نرم می کنند، این هزینه قابل توجه است.
بسیاری از شهروندان دوتابعیتی تنها یک پاسپورت را نگه می دارند، چه به دلایل عملی و چه به دلایل مالی. برخی نیز هرگز پاسپورت بریتانیایی نداشته اند. این گروه آخر شامل بسیاری از کودکانی می شود که در خارج از بریتانیا از یک والد بریتانیایی متولد شده اند. این کودکان به واسطه پیوند والدین خود به طور خودکار بریتانیایی محسوب می شوند، اما بسیاری از آن ها هرگز نزد مقامات بریتانیایی ثبت نشده اند و تنها پاسپورت کشور محل اقامت خود (مثلا آلمان) را دارند.
والدینی که شاید حتی فکر نمی کردند فرزندانشان بریتانیایی محسوب شوند، اکنون اگر بخواهند به هشدارهای دولت توجه کنند، با پروسه هزینه بر و زمان بر دریافت پاسپورت برای آن ها مواجه هستند. این موضوع می تواند بر بودجه خانواده ها تأثیر بگذارد، به ویژه در شرایطی که تورم و هزینه های زندگی در اروپا افزایش یافته است. (برای اطلاعات بیشتر درباره وضعیت اقتصادی می توانید مقاله اقتصاد آلمان از کما خارج شد را مطالعه کنید).
چه کسانی دوتابعیتی محسوب می شوند؟
وزارت کشور بریتانیا اعلام کرده است: «شهروندان دوتابعیتی بریتانیا شامل افراد متولد بریتانیا که تابعیت کشور دیگری را کسب کرده اند، افرادی که بعدا در زندگی تابعیت بریتانیا را دریافت کرده اند (Naturalised) و افرادی که از بدو تولد دوتابعیتی بوده اند، می شود.»
این تعریف ظاهرا شامل کسانی که هرگز پاسپورت بریتانیایی نداشته اند اما از طریق والدین واجد شرایط شهروندی بریتانیا هستند نیز می شود. بنابراین اگر شما در آلمان زندگی می کنید و یکی از والدینتان بریتانیایی است، حتی اگر هرگز به انگلستان نرفته باشید، ممکن است در تور این قوانین جدید گرفتار شوید.
گزینه جایگزین: گواهی حق اقامت (Certificate of Entitlement)
وزارت کشور بریتانیا با خونسردی بیان می کند: «به عنوان جایگزینی برای سفر با پاسپورت معتبر بریتانیایی، شهروندان دوتابعیتی بریتانیا می توانند با دریافت گواهی حق اقامت در سایت GOV.UK، شهروندی خود را در پاسپورت دیگرشان اثبات کنند.»
اما هشدار جدی وجود دارد: اگرچه امکان ثبت درخواست اولیه برای گواهی حق اقامت از طریق وب سایت دولت وجود دارد، اما این فرآیند نیازمند مراجعه حضوری به کنسولگری یا مرکز ویزا در کشور محل اقامت شماست. این مکان ممکن است صدها کیلومتر از محل زندگی شما فاصله داشته باشد. مثلا برای ساکنان فرانسه یا بخش هایی از آلمان، سفر به مراکز ویزا در پایتخت ها ضروری است. علاوه بر این، پردازش مدارک حدود ۶ تا ۸ هفته زمان می برد و هزینه آن حدود ۶۳۴ یورو (۵۵۰ پوند) است که بسیار گران تر از دریافت یک پاسپورت جدید است!
آیا می توان با پاسپورت دیگر سفر کرد و ریسک را پذیرفت؟
سوال بدیهی این است: «چرا شهروندان دوتابعیتی نمی توانند به سادگی با پاسپورت دیگر خود سفر کنند و ثبت نام ETA را تکمیل کنند؟» شهروندان دوتابعیتی که با پاسپورت دیگر خود سفر می کنند، باید ثبت نام ETA را انجام دهند و هزینه ۱۹ یورویی آن را بپردازند.
اما همانطور که اشاره شد، یکی از سوالات اپلیکیشن این است که آیا مسافر ملیت های دیگری دارد یا خیر. هیچ گزینه ای برای انتخاب «شهروند بریتانیا» وجود ندارد (گزینه های موجود شامل شهروند بریتانیایی خارج از کشور یا رعیت بریتانیا است که فقط برای گروه های خاصی مانند متولدین هنگ کنگ کاربرد دارد). بنابراین این سیستم عملا شهروندان دوتابعیتی بریتانیا را از تکمیل صحیح ETA منع می کند، مگر اینکه آن ها این سوال را نادیده بگیرند و به سادگی از اعلام ملیت بریتانیایی خود خودداری کنند.
همانطور که قبلا گفته شد، در این صورت آن ها با خطر اتهام ارائه اظهارات کذب روبرو هستند. چندین خواننده گزارش داده اند که این گزینه را انتخاب کرده اند و به سادگی با پاسپورت دیگر خود سفر کرده اند یا برای فرزندان دوتابعیتی خود ETA گرفته اند و حداقل تاکنون با مشکلی مواجه نشده اند. اما این وضعیت ممکن است از ۲۵ فوریه به شدت تغییر کند و سیستم های مرزی سخت گیرانه تر عمل کنند.
اگر قصد سفر در تابستان ۲۰۲۶ را دارید، مثلا با استفاده از لیست کامل پروازهای مستقیم از فرودگاه نورنبرگ، حتما باید پیش از رزرو بلیط، وضعیت مدارک خود را مشخص کنید تا در فرودگاه غافلگیر نشوید. عدم توجه به این قوانین جدید می تواند منجر به لغو سفر و خسارت های مالی شود.
نتیجه گیری
وضعیت فعلی برای شهروندان دوتابعیتی بریتانیا پر از ابهام و چالش است. در حالی که قانون صراحتا سفر با پاسپورت غیر بریتانیایی را منع نمی کند، سیستم جدید ETA و رویه های خطوط هوایی عملا این کار را غیرممکن یا بسیار پرخطر می سازند. بهترین و امن ترین راه حل در حال حاضر، اقدام برای دریافت یا تمدید پاسپورت بریتانیایی است، هرچند که این کار هزینه بر باشد. ریسک کردن در مرزهای بریتانیا پس از فوریه ۲۰۲۶، می تواند تجربه ای تلخ و پر استرس را برای مسافران رقم بزند.
