تهدید دونالد ترامپ برای اعمال تعرفه های سنگین بر کالاهای اروپایی به بهانه مناقشه گرینلند، اقتصاد آلمان را درست در لحظه ای که پس از سال ها رکود نشانه هایی از بهبود را نشان می داد، هدف قرار داده است. دولت برلین و صنایع وابسته به صادرات این کشور با شوک ناشی از این تصمیم مواجه شده اند که این بار نه ریشه اقتصادی، بلکه ریشه ای کاملا ژئوپلیتیک دارد. کارشناسان اقتصادی هشدار می دهند که این اقدام می تواند به مثابه «سم مطلق» برای بزرگترین اقتصاد اروپا عمل کند.
ضربه ناگهانی به پیکر نیمه جان اقتصاد آلمان
اقتصاد آلمان که به تازگی توانسته بود پس از دو سال رکود پیاپی، سر خود را از آب بیرون بیاورد، اکنون با چالشی سهمگین روبرو شده است. کارستن برزسکی، اقتصاددان ارشد بانک ING، در گفتگو با خبرگزاری فرانسه با لحنی هشدارآمیز توصیف می کند: «برای آلمان، این تعرفه های جدید سم مطلق خواهد بود.» او تاکید می کند که عدم قطعیت های فزاینده ناشی از تصمیمات ناگهانی ترامپ، به وضوح بهبود شکننده ای را که در حال شکل گیری بود، به خطر می اندازد.
آلمان که مدت هاست از قیمت های بالای انرژی، کاهش تقاضا در بازار چین و رقابت سخت با غول های آسیایی رنج می برد، سال گذشته نیز هدف حمله تعرفه ای ایالات متحده قرار گرفته بود. با این حال، طبق آمارهای رسمی، این کشور توانست در سال ۲۰۲۵ رشد تولید ناخالص داخلی (GDP) جزئی ۰.۲ درصدی را ثبت کند و به طور رسمی از رکود خارج شود. برای درک بهتر وضعیت اقتصادی اخیر آلمان، پیشنهاد می کنیم گزارش اقتصاد آلمان از کما خارج شد: رشد ۰.۲ درصدی در سال ۲۰۲۵ را مطالعه کنید.
امیدها بر این بود که با هزینه های عمومی کلان برای بازسازی نیروهای مسلح آلمان و نوسازی زیرساخت های فرسوده، اقتصاد این کشور در سال جاری جهش قوی تری داشته باشد. دولت پیش بینی کرده بود که تولید ناخالص داخلی در سال ۲۰۲۶ حدود ۱.۳ درصد افزایش یابد. اما تمام این محاسبات پیش از آن بود که دونالد ترامپ، خشمگین از مخالفت ها با تمایلش برای تصاحب قلمرو خودمختار گرینلند دانمارک، تهدید به اعمال تعرفه های اضافی تا ۲۵ درصد بر محصولات هشت کشور اروپایی از جمله آلمان کند.
گرینلند؛ بهانه ای برای جنگ تجاری
اخبار مربوط به تعرفه ها که باعث سقوط بازار سهام و افزایش قیمت دارایی های امن مانند طلا شد، شرکت های آلمانی را شوکه کرده و ترکیبی از سردرگمی و خشم را در میان رهبران تجاری برانگیخته است. موضوع اصلی این است که این بار دلیل تعرفه ها ناترازی تجاری نیست، بلکه یک مناقشه ارضی و سیاسی عجیب است. برای جزئیات بیشتر درباره ریشه این بحران، می توانید مقاله اتحاد اروپا در برابر باج خواهی ترامپ: رهبران قاره سبز اولتیماتوم خرید گرینلند را رد کردند را بخوانید.
تورستن بائر، یکی از مدیران شرکت لیزرسازی Xiton Photonics، در گفتگو با رسانه ها گفت: «موضوع گرینلند این دیوانگی را به اوج رسانده است.» این احساسی است که توسط بسیاری از رهبران تجاری آلمان به اشتراک گذاشته شده است. فدراسیون صنایع آلمان (BDI) این اقدام را به عنوان «تشدید نامناسب و مخرب تنش ها برای همه طرفین» محکوم کرد و هشدار داد که این امر فشار عظیمی بر روابط ترانس آتلانتیک وارد می کند.
انجمن عمده فروشان، صادرکنندگان و ارائه دهندگان خدمات آلمان نیز آخرین تهدید ترامپ را «مضحک» خواند و با لحنی مبارزه جویانه تاکید کرد: «ما همچنان در کنار دانمارک ایستاده ایم: دموکراسی و آزادی را نمی توان با تعرفه های تنبیهی از بین برد.» این واکنش ها نشان می دهد که بخش خصوصی آلمان این بار موضوع را فراتر از سود و زیان مالی، بلکه مسئله ای حیثیتی و سیاسی می بیند.
پایان ماه عسل کوتاه مدت توافق جولای
حمله جدید ترامپ در حالی صورت می گیرد که اتحادیه اروپا و ایالات متحده در ماه جولای توافق کرده بودند تعرفه ها بر اکثر صادرات اتحادیه اروپا را در سقف ۱۵ درصد نگه دارند، در حالی که اکثر کالاها در جهت مخالف (از آمریکا به اروپا) بدون تعرفه باقی می ماندند. اگرچه برخی از این توافق به عنوان یک معامله یک طرفه انتقاد کرده بودند، اما بسیاری از مشاغل آلمانی با احتیاط از آن استقبال کردند، زیرا به نظر می رسید ثباتی نسبی را به همراه می آورد.
انجمن شرکت های کوچک و متوسط آلمان (SME) اعلام کرد: «اعضای ما در طول بحث های تعرفه ای تابستان گذشته خونسردی خود را حفظ کردند و صبورانه منتظر ماندند. اما صبر کردن صبورانه نمی تواند تا ابد ادامه یابد.» آن ها سیاست های نامنظم و غیرقابل پیش بینی دونالد ترامپ را «سمی برای اقتصاد جهانی و تجارت آزاد» توصیف کردند که اعتمادی را که طی سال ها بر اساس سیستم های مبتنی بر قانون ایجاد شده بود، تخریب می کند. تحلیلگران بر این باورند که روابط دو کشور به پایین ترین سطح خود رسیده است، موضوعی که در مقاله هشدار برلین: روابط آلمان و آمریکا در حال فروپاشی است به تفضیل بررسی شده است.
صنعت خودرو؛ قربانی اصلی تنش های سیاسی
عدم قطعیت جدید در زمان بسیار دشواری برای بخش حیاتی خودروسازی آلمان رخ می دهد. این صنعت که امیدوار بود تنش های تجاری ترانس آتلانتیک فروکش کرده باشد، اکنون خود را برای ضربه ای دیگر آماده می کند. صنعت خودرو آلمان در حال حاضر با چالش های گذار به خودروهای برقی و رقابت با چین دست و پنجه نرم می کند. اخیرا دولت آلمان تلاش کرده با یارانه های جدید به این صنعت کمک کند (جزئیات در: کمک هزینه ۶۰۰۰ یورویی خرید خودرو برقی در آلمان؛ راهنمای کامل ۲۰۲۶)، اما تعرفه های ۲۵ درصدی آمریکا می تواند تمام این تلاش ها را خنثی کند.
پال اسکرتا، تحلیلگر خودرو در بانک متزلر، به خبرگزاری فرانسه گفت که آخرین تهدید ترامپ خبر بدتری نسبت به سال گذشته است. او توضیح داد: «تعرفه های قبلی شاید خیلی منطقی نبودند، اما می توانستید آن ها را توجیه اقتصادی کنید. اما با موضوع گرینلند، این تهدید کاملا ناگهانی و بی ربط است؛ شما نمی توانید آن را با منطق اقتصاد کلان توجیه کنید.»
واکنش اروپا: آماده برای مقابله به مثل
انجمن شرکت های کوچک و متوسط آلمان اصرار دارد که «اروپا نباید اجازه دهد که مورد باج گیری قرار گیرد. اگر ایالات متحده واقعا تعرفه ها را اعمال کند، اروپا باید سریع و قاطع پاسخ دهد.» دیپلمات های اروپایی قول پاسخی محکم را داده اند در صورتی که ترامپ تهدید خود را عملی کند. مانفرد وبر، عضو قدرتمند محافظه کار آلمانی پارلمان اروپا، اعلام کرد که تصویب نهایی توافق ماه جولای اکنون «متوقف شده» (On Ice) است. اتحادیه اروپا ابزارهای قانونی جدیدی برای مقابله با این نوع اجبارهای اقتصادی طراحی کرده است که در مطلب سلاح هسته ای اقتصادی اروپا: بازوکای بروکسل علیه ترامپ آماده شلیک است به آن پرداخته ایم.
چشم انداز تیره تجارت ۲۵۰ میلیارد یورویی
برخی کارشناسان ابراز امیدواری کرده اند که همه طرف ها از تشدید اختلافاتی که به همه آسیب می رساند، عقب نشینی کنند. تجارت بین آلمان و ایالات متحده ارزشی بالغ بر ۲۵۰ میلیارد یورو دارد و هرگونه اختلال در آن عواقب جبران ناپذیری خواهد داشت. تعرفه های قبلی ایالات متحده در حال حاضر عوارض سنگینی بر آلمان تحمیل کرده است.
طبق آمار آژانس آمار Destatis، از ژانویه تا نوامبر، صادرات آلمان به ایالات متحده ۹.۴ درصد نسبت به سال قبل کاهش یافته و مازاد تجاری این کشور با بزرگترین اقتصاد جهان به پایین ترین سطح خود از سال ۲۰۲۱ رسیده است. اندرو کنینگهام از کپیتال اکونومیکس نوشت: «اگر این تعرفه های جدید اجرا شوند و برای مدت طولانی ادامه یابند، می توانند هزینه ای بین ۰.۲ درصد تا ۰.۵ درصد از تولید ناخالص داخلی منطقه یورو را تحمیل کنند، که ضربه بزرگتری برای آلمان خواهد بود.»
با این حال، او اضافه کرد: «در عمل، ما شک داریم که آن ها همانطور که تبلیغ می شود اجرا شوند. ما همچنین فکر می کنیم اتحادیه اروپا در هرگونه اقدام تلافی جویانه برای جلوگیری از تشدید بیشتر تنش ها محتاط خواهد بود.» اما آنچه مسلم است، فضای اعتماد تجاری بین برلین و واشنگتن بار دیگر ترک برداشته و بازسازی آن نیازمند زمان و دیپلماسی پیچیده ای خواهد بود که در حال حاضر نشانه ای از آن دیده نمی شود. برای پیگیری لحظه ای اخبار این تحولات می توانید گزارش های روزانه ما مانند امروز در آلمان: از رویارویی مرس با تهدیدهای ترامپ را دنبال کنید.
