احمد الشرع، رئیس جمهور جدید سوریه، قرار است روز سه شنبه برای انجام مذاکراتی حساس وارد برلین شود. این سفر در حالی انجام می شود که مقامات دولت آلمان به دنبال تسریع روند بازگرداندن پناهجویان سوری به کشورشان هستند؛ اقدامی که با وجود هشدارهای نهادهای حقوق بشری درباره بی ثباتی ادامه دار در سوریه، به اولویت اصلی دولت ائتلافی جدید آلمان تبدیل شده است. این دیدار دیپلماتیک که تنها چند ماه پس از تحولات بزرگ سیاسی در دمشق صورت می گیرد، می تواند سرنوشت صدها هزار پناهجوی سوری ساکن آلمان را تغییر دهد.
طبق اعلام دفتر ریاست جمهوری آلمان، احمد الشرع قرار است با فرانک والتر اشتاین مایر، همتای آلمانی خود دیدار کند. با این حال، هنوز مشخص نیست که آیا فردریش مرتس، صدراعظم آلمان، نیز در این سفر با الشرع گفت وگو خواهد کرد یا خیر. این عدم قطعیت در برنامه دیدارهای صدراعظم، نشان دهنده حساسیت های سیاسی بالای این سفر در داخل آلمان است، جایی که احزاب مختلف بر سر مسئله مهاجرت و پناهندگی درگیری های شدیدی دارند. تمرکز اصلی این سفر برای دولت آلمان، مذاکره بر سر مکانیسم های اجرایی برای افزایش اخراج پناهجویان به سوریه است.
احمد الشرع که پیش تر رهبری یکی از گروه های شورشی اسلام گرا را بر عهده داشت، پس از سقوط حکومت طولانی مدت بشار اسد در اواخر سال ۲۰۲۴، قدرت را در سوریه به دست گرفت. او اکنون در حال تلاش برای بازسازی چهره سیاسی خود در صحنه بین المللی است و سفرهای متعددی به کشورهای غربی داشته است. سفر او به برلین در حالی انجام می شود که بسیاری از پناهجویان سوری در آلمان با نگرانی اخبار مربوط به توافقات احتمالی میان برلین و دمشق را دنبال می کنند و فعالان حقوق بشر نسبت به خطرات جانی برای بازگشت کنندگان هشدار می دهند.
تغییر رویکرد آلمان: اولویت با بازگرداندن پناهجویان است
دولت آلمان که تحت رهبری محافظه کاران قرار دارد، از زمان تغییر رژیم در سوریه، بازگرداندن پناهجویان را در صدر دستور کار خود قرار داده است. فردریش مرتس، صدراعظم آلمان، که نگران از دست دادن پایگاه رأی خود به نفع حزب راست افراطی (AfD) است، موضع سخت گیرانه ای در قبال مهاجرت اتخاذ کرده است. این رویکرد جدید نشان دهنده چرخش آشکار سیاست های برلین نسبت به دوران آنگلا مرکل است که در سال های ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶ مرزها را به روی بیش از یک میلیون پناهجوی سوری گشود.
مرتس در ماه نوامبر با تأکید بر اینکه «دیگر دلیلی برای پناهندگی سوری هایی که از جنگ گریخته اند وجود ندارد»، اظهار داشت که با تغییر شرایط در سوریه، پناهجویان باید به کشور خود بازگردند. او تصریح کرد: «برای کسانی که از بازگشت به کشورشان خودداری می کنند، ما طبیعتاً می توانیم گزینه اخراج را اجرا کنیم.» این سخنان واکنش های گسترده ای را در محافل سیاسی و اجتماعی آلمان برانگیخته است. برای درک بهتر از فضای سیاسی حاکم بر آلمان در خصوص مهاجرت، پیشنهاد می کنیم مقاله جنجال سیاسی در آلمان: آیا طرح جدید CSU برای اخراج پناهجویان پروپاگاندا است؟ را مطالعه کنید.
اولین اخراج پس از سال ها: تست کردن آب ها
در ماه دسامبر، آلمان اولین مورد اخراج یک پناهجوی سوری را از زمان آغاز جنگ داخلی در سال ۲۰۱۱ اجرایی کرد. در این اقدام نمادین و بحث برانگیز، مردی که به ارتکاب جرایم محکوم شده بود، با پروازی مستقیم به دمشق بازگردانده شد. این اقدام پیامی روشن از سوی دولت آلمان بود که تابوی اخراج به سوریه شکسته شده است و زمینه برای بازگرداندن های گسترده تر در حال فراهم شدن است.
با این حال، گروه های حقوق بشری به شدت از این اقدامات انتقاد کرده اند. آن ها با اشاره به بی ثباتی مداوم در سوریه و شواهد موجود از نقض حقوق بشر، معتقدند که سوریه هنوز کشوری امن برای بازگشت نیست. خشونت ها میان دولت جدید و گروه های اقلیت، به ویژه درگیری های اخیر میان ارتش و نیروهای کُرد، نشان می دهد که صلح کامل هنوز در این کشور برقرار نشده است. این وضعیت پیچیده یادآور چالش هایی است که آلمان در سیاست خارجی خود با آن روبرو است، مشابه آنچه در مقاله امروز در آلمان: آغاز ارسال پرسشنامه های سربازی و خروج اقتصاد از رکود به آن اشاره شده است.
اعتراضات گسترده: وضعیت دراماتیک حقوق بشر
سفر قریب الوقوع احمد الشرع به برلین با مخالفت های شدید سازمان های غیردولتی (NGO) و جوامع مهاجر در آلمان مواجه شده است. چندین سازمان که نمایندگی جوامع کُرد و علوی سوریه در آلمان را بر عهده دارند، از برلین خواسته اند تا این سفر را لغو کند و آن را «کاملاً غیرقابل قبول» خوانده اند. آن ها در بیانیه ای مشترک اعلام کردند: «وضعیت در سوریه دراماتیک است. غیرنظامیان صرفاً بر اساس تعلقات قومی یا مذهبی خود تحت تعقیب قرار می گیرند.»
در ادامه این بیانیه آمده است: «برای ما غیرقابل درک و از نظر قانونی و اخلاقی غیرقابل قبول است که دولت آلمان آگاهانه قصد دارد شخصی را که مظنون به مسئولیت در این اعمال است، در دفتر صدراعظم بپذیرد.» جامعه کردهای آلمان که یکی از امضاکنندگان این بیانیه است، حتی فراتر رفته و در ماه نوامبر شکایتی را نزد دادستان های آلمان ثبت کرده و احمد الشرع را به جنایات جنگی، نسل کشی و جنایات علیه بشریت متهم کرده است. این تنش ها نشان می دهد که سیاست خارجی آلمان تا چه حد با مسائل داخلی و حقوق بشری گره خورده است.
شکاف در دولت: واقع گرایی در مقابل سیاست زدگی
با وجود اصرار صدراعظم و حزب محافظه کار برای تسریع اخراج ها، صداهایی در داخل دولت وجود دارد که خواستار احتیاط هستند. یوهان وادفول، یکی از مقامات ارشد سیاست خارجی، در سفری که ماه اکتبر به دمشق داشت، اذعان کرد که پتانسیل بازگشت سوری ها «بسیار محدود» است. دلیل اصلی این امر، نابودی گسترده زیرساخت های حیاتی سوریه در طول جنگ است که زندگی عادی را در بسیاری از مناطق غیرممکن می سازد.
اظهارات وادفول با واکنش تند هم حزبی های او در حزب دموکرات مسیحی (CDU) مواجه شد که نشان دهنده شکاف عمیق حتی در میان محافظه کاران است. برخی معتقدند که فشار برای اخراج پناهجویان بیش از آنکه بر اساس واقعیت های میدانی در سوریه باشد، ناشی از فشارهای سیاسی داخلی و تلاش برای مهار حزب راست افراطی است. این در حالی است که اقتصاد آلمان به تازگی نشانه هایی از بهبود را نشان داده و برخی کارشناسان معتقدند نیروی کار مهاجر می تواند نقش مثبتی ایفا کند. برای اطلاعات بیشتر درباره وضعیت اقتصادی، می توانید گزارش اقتصاد آلمان از کما خارج شد: رشد ۰.۲ درصدی در سال ۲۰۲۵ را مطالعه کنید.
تلاش احمد الشرع برای کسب مشروعیت بین المللی
احمد الشرع از زمان به قدرت رسیدن، تلاشی گسترده برای تغییر چهره خود از یک رهبر شورشی به یک دولتمرد بین المللی آغاز کرده است. او پیش از سفر به برلین، دیدارهای رسمی با مقامات ایالات متحده و فرانسه داشته است و موفق شده بخشی از تحریم های بین المللی علیه سوریه را لغو کند. سفر به برلین، به عنوان پایتخت بزرگترین اقتصاد اروپا و میزبان بزرگترین جمعیت پناهجویان سوری، برای او از اهمیت استراتژیک بالایی برخوردار است.
اگر الشرع بتواند با دولت آلمان بر سر بازگرداندن پناهجویان به توافق برسد، نه تنها مشروعیت سیاسی خود را تقویت می کند، بلکه می تواند از این توافق به عنوان اهرمی برای دریافت کمک های مالی جهت بازسازی سوریه استفاده کند. اما سوال اصلی اینجاست که آیا آلمان حاضر است اصول حقوق بشری خود را فدای حل بحران مهاجرت کند؟ این پرسش در حالی مطرح می شود که روابط برلین با متحدان سنتی خود نیز دچار نوسان است، موضوعی که در مقاله هشدار برلین: روابط آلمان و آمریکا در حال فروپاشی است به تفصیل بررسی شده است.
پیامدهای احتمالی برای جامعه ایرانی و سوری در آلمان
سیاست های سخت گیرانه جدید تنها مختص پناهجویان سوری نیست و می تواند سیگنالی برای تغییر رویکرد کلی آلمان در قبال پناهندگان باشد. بسیاری از مهاجران نگرانند که این اقدامات مقدمه ای برای سخت گیری های بیشتر در تمدید اقامت ها، الحاق خانواده و سایر حقوق شهروندی باشد. در حال حاضر، آلمان با چالش های متعددی از جمله کمبود نیروی کار و بحران مسکن روبرو است که دولت سعی دارد با مدیریت مهاجرت به آن ها پاسخ دهد.
از سوی دیگر، فشار بر پناهجویان برای بازگشت در حالی صورت می گیرد که بسیاری از آن ها طی سال های گذشته در جامعه آلمان ادغام شده اند، زبان آموخته اند و وارد بازار کار شده اند. اخراج این افراد نه تنها یک تراژدی انسانی است، بلکه می تواند خسارتی اقتصادی برای آلمان محسوب شود. برای کسانی که به دنبال فرصت های شغلی در آلمان هستند، رویدادهایی مانند فرصت طلایی استخدام در برلین نشان دهنده نیاز بازار کار آلمان به نیروی انسانی است.
نتیجه گیری: دو راهی اخلاقی و سیاسی برلین
سفر احمد الشرع به برلین بیش از آنکه یک دیدار تشریفاتی باشد، نمادی از تغییر دوران در سیاست خاورمیانه ای و مهاجرتی آلمان است. دولت فدرال در یک دو راهی دشوار قرار گرفته است: از یک سو فشار افکار عمومی و احزاب راست گرا برای کاهش تعداد پناهجویان و بازگرداندن آن ها، و از سوی دیگر تعهدات بین المللی حقوق بشری و واقعیت های تلخ و ناامن در سوریه.
روزهای آینده و نتایج مذاکرات میان اشتاین مایر و الشرع نشان خواهد داد که آیا آلمان به سمت رئال پلتیک (سیاست واقع گرایانه) محض حرکت خواهد کرد یا اینکه ملاحظات حقوق بشری همچنان به عنوان ترمز دستی در برابر اخراج های گسترده عمل خواهند کرد. آنچه مسلم است، جامعه یک میلیونی سوری های مقیم آلمان روزهای پر اضطرابی را سپری می کنند.
برای پیگیری لحظه به لحظه اخبار آلمان و تحولات سیاسی، می توانید از طریق پخش زنده شبکه های خبری معتبر مانند Tagesschau Live و WELT در جریان آخرین رویدادها قرار بگیرید.
