هر سال در آلمان، هیئتی متشکل از زبان شناسان، روزنامه نگاران و کارشناسان فرهنگی گرد هم می آیند تا انتخابی بحث برانگیز و تأمل برانگیز انجام دهند: انتخاب «ناواژه» یا «لغت ناپسند» سال (Unwort des Jahres). این انتخاب نه برای تمجید، بلکه برای نقد زبانی صورت می گیرد که در فضای سیاسی و اجتماعی کشور جریان دارد. برای سال ۲۰۲۵، این هیئت انگشت روی اصطلاحی گذاشته است که در ظاهر بسیار فنی و اقتصادی به نظر می رسد، اما در باطن، حقیقتی تلخ را پنهان کرده است: واژه «Sondervermögen» یا «دارایی ویژه».
انتخاب این واژه به عنوان لغت ناپسند سال، پیامی واضح به سیاستمداران و دولت مردان آلمانی دارد. هیئت داوران معتقد است که نحوه استفاده سیاستمداران از این کلمه گمراه کننده و فریبنده است. در حالی که شهروندان با شنیدن کلمه «دارایی» یا «ثروت» تصور می کنند پولی پس انداز شده یا سرمایه ای وجود دارد، واقعیت پشت این کلمه در بودجه بندی دولتی سال ۲۰۲۵ کاملاً متفاوت بوده است. این واژه در واقع پوششی برای بدهی های کلان جدیدی است که دولت برای پیشبرد اهداف خود به بار آورده است.
امسال کمپین انتخاب لغت ناپسند سال توجه بسیاری را به خود جلب کرد و ۲۶۳۱ پیشنهاد دریافت نمود که شامل ۵۳۳ اصطلاح مختلف بود. از این میان، حدود ۷۰ واژه معیارهای هیئت داوران را برآورده کردند. برای انتخاب شدن، یک عبارت باید بدون تفکر یا با نیت آسیب رسان استفاده شده باشد، اغلب باعث گسترش انگ زنی شود یا جامعه را نسبت به پیشداوری و نفرت بی تفاوت کند. اما چرا «Sondervermögen» گوی سبقت را از سایرین ربود و به عنوان زشت ترین واژه سال شناخته شد؟ در ادامه این گزارش تحلیلی از go2de.com به بررسی عمیق این موضوع و حواشی سیاسی آن می پردازیم.
مفهوم واقعی «Sondervermögen» و دلیل انتخاب آن
اگر بخواهیم واژه «Sondervermögen» را به صورت تحت اللفظی ترجمه کنیم، به معنای «دارایی ویژه» یا «صندوق ویژه» است. این اصطلاح ریشه در ادبیات اقتصادی و حقوقی دارد. در زبان آلمانی روزمره، اگر کسی از این کلمه استفاده کند، شنونده احتمالاً به یاد یک قلک یا حساب پس اندازی می افتد که برای هدفی خاص و مثبت کنار گذاشته شده است. اما در بستر مالی دولت در سال ۲۰۲۵، این واژه کارکردی کاملاً متفاوت و متناقض پیدا کرد.
منتقدان و هیئت داوران استدلال کردند که این اصطلاح برای اشاره به بودجه های تکمیلی بزرگی استفاده شده که برای وظایف خاصی مانند افزایش بودجه دفاعی آلمان، پروژه های زیرساختی یا اقدامات مربوط به حفاظت از آب و هوا ایجاد شده اند. مشکل اصلی این «صندوق های ویژه» این است که آن ها در واقع شامل دریافت وام های کلان و ایجاد بدهی های جدید هستند، نه استفاده از دارایی های موجود. علاوه بر این، این صندوق ها اغلب مشمول نظارت مستقیم پارلمانی به همان شیوه ای که هزینه کردها در بودجه استاندارد دولتی بررسی می شوند، نیستند.
در حال حاضر حدود ۲۹ مورد از این «صندوق های ویژه» در آلمان وجود دارد، از جمله «صندوق ویژه برای زیرساخت و خنثی سازی کربن» (SVIK) که ارزشی معادل ۵۰۰ میلیارد یورو دارد. استفاده از این تکنیک های مالی در زمانی که بحث بر سر محدودیت بدهی (Schuldenbremse) داغ است، اهمیت دوچندانی پیدا می کند. برای درک بهتر تغییرات مالی، پیشنهاد می کنیم مقاله تغییرات مهم مالی و مالیاتی آلمان در سال ۲۰۲۶ را مطالعه کنید.
هیئت داوران «Unwort des Jahres» این اصطلاح را گمراه کننده و «حسن تعبیر» (Euphemism) نامیدند. آن ها معتقدند استفاده از این واژه در مناظرات سیاسی، درک عمومی از این صندوق های ویژه را منحرف کرده و عمداً این واقعیت را که این مبالغ در واقع «بدهی» هستند، پنهان کرده است. در شرایطی که دولت سعی دارد با طرح هایی مانند «صندوق آلمان» برای تقویت استارتاپ ها اقتصاد را پویا نگه دارد، شفافیت در نام گذاری منابع مالی اهمیت حیاتی دارد.
رتبه دوم: قانون محدودیت ورود (Zustrombegrenzungsgesetz)
انتخاب رتبه دوم شاید کمی عجیب به نظر برسد، زیرا واژه «Zustrombegrenzungsgesetz» یا «قانون محدودیت ورود/هجوم» پس از ژانویه سال گذشته کمتر شنیده شد، اما در آن زمان تیترهای خبری را تسخیر کرده بود. این واژه یادآور دورانی است که فریدریش مرتس (پیش از آنکه صدراعظم شود) متهم به تضعیف «دیوار آتش» (Brandmauer) آلمان در برابر همکاری با راست افراطی شده بود. برای پیگیری اخبار روز سیاسی آلمان، مطلب امروز در آلمان: از بادبادک بازی صدراعظم مرتس تا تهدید ترامپ را از دست ندهید.
این قانون که توسط گروه پارلمانی اتحادیه محافظه کار (CDU/CSU) در واکنش به افزایش آمار مهاجرت پیشنهاد شده بود، با هدف محدود کردن مهاجرت از طریق تعلیق پیوستن خانواده برای گروه های خاص و گسترش اختیارات پلیس برای اخراج پناهجویان طراحی شده بود. این موضوع در راستای بحث های داغی است که در مقاله اکثریت آلمانی ها معتقدند میزان مهاجرت به کشور بیش از حد شده است به آن پرداخته ایم.
این طرح در ژانویه ۲۰۲۵ در بوندستاگ به بحث گذاشته شد اما با وجود حمایت احزابی از جمله دموکرات های آزاد (FDP) و حزب راست افراطی آلترناتیو برای آلمان (AfD)، با اختلاف کمی نتوانست تصویب شود. منتقدان این قانون را نقض حقوق بشر دانستند و استدلال کردند که خود این اصطلاح، با استفاده از «استعاره آب» (Zustrom به معنی جریان یا هجوم آب)، مهاجرت را به عنوان یک سیل تهدید آمیز به تصویر می کشد که باید سد شود. این نوع نگاه به مهاجران در تضاد با واقعیت های اقتصادی آلمان است که صدراعظم شولتس پیش تر به آن اشاره کرده بود: «بدون مهاجران هیچ چیز کار نمی کند».
چرا زبان در سیاست آلمان اهمیت دارد؟
انتخاب «ناواژه سال» در آلمان فراتر از یک سرگرمی زبانی است؛ این رویداد بازتاب دهنده نگرانی های عمیق جامعه درباره صداقت سیاسی و جهت گیری های اخلاقی است. وقتی سیاستمداران از کلماتی مانند «دارایی ویژه» برای توصیف بدهی استفاده می کنند، یا از استعاره های بلایای طبیعی برای توصیف انسان ها (مهاجران) بهره می برند، در واقع سعی دارند واقعیت را به نفع خود تغییر شکل دهند.
سال گذشته (۲۰۲۴)، واژه «Biodeutsch» (آلمانی ارگانیک/خالص) به عنوان زشت ترین کلمه انتخاب شده بود که اشاره به رویکردهای نژادپرستانه برای تفکیک شهروندان داشت. امسال، تمرکز بر عدم شفافیت مالی است. این نشان می دهد که دغدغه های جامعه آلمان از مسائل هویتی به سمت نگرانی های اقتصادی و مدیریتی و همچنین نحوه برخورد با بحران های مالی و زیرساختی تغییر جهت داده است.
در حالی که آلمان با چالش های متعددی از جمله اعتصابات گسترده در بیمارستان ها و مدارس روبرو است، شهروندان انتظار دارند که دولت در مورد منابع مالی و بدهی ها صادق باشد. پنهان کردن بدهی پشت کلمات زیبا، اعتماد عمومی را خدشه دار می کند.
تأثیر بر زندگی روزمره و مهاجران
شاید بپرسید این بازی با کلمات چه تأثیری بر زندگی مهاجران یا کسانی که قصد مهاجرت به آلمان را دارند می گذارد؟ شفافیت بودجه مستقیماً بر خدماتی که دولت ارائه می دهد تأثیر دارد. وقتی بودجه های «ویژه» برای زیرساخت و اقلیم تصویب می شود، به معنای پروژه های بیشتر و احتمالاً اشتغال بیشتر است. برای کسانی که به دنبال کار هستند، آگاهی از این بودجه ها می تواند سیگنالی برای فرصت های شغلی در بخش های مرتبط باشد. پیشنهاد می کنیم راهنمای پیدا کردن کار در برلین را مطالعه کنید.
از سوی دیگر، ادبیات سیاسی پیرامون مهاجرت (مانند واژه رتبه دوم امسال) نشان دهنده فضای سیاسی حاکم است. اگرچه قانون محدودیت ورود تصویب نشد، اما وجود چنین ادبیاتی نشان می دهد که مهاجران باید نسبت به قوانین و تغییرات حقوقی هوشیار باشند. برای مثال، آگاهی از قوانین جدید مانند کنوانسیون اروپایی تابعیت یا تغییرات در هزینه مهد کودک و پیش دبستانی برای زندگی در این کشور ضروری است.
در نهایت، انتخاب «Sondervermögen» به عنوان زشت ترین واژه سال ۲۰۲۵، هشداری است به اینکه کلمات قدرت دارند و نباید اجازه داد که زبان پیچیده دیوان سالاری، حقیقت ساده «بدهکاری» را بپوشاند. شفافیت، چه در اقتصاد و چه در سیاست های مهاجرتی، خواسته اصلی جامعه مدنی آلمان در سال جاری است.
