استقبال محتاطانه برلین از کاهش تنش ها؛ وقتی اروپا دندان نشان داد

در یک تحول دیپلماتیک غیرمنتظره که نفس ها را در دو سوی اقیانوس اطلس در سینه حبس کرده بود، فریدریش مرز، صدراعظم آلمان، روز پنجشنبه از تصمیم دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده، برای عقب نشینی از تهدیدات خود مبنی بر تصرف زورمدارانه گرینلند استقبال کرد. این ماجرا که در روزهای گذشته روابط ناتو را تا آستانه فروپاشی پیش برده بود، با واکنش قاطع اتحادیه اروپا و تغییر موضع ناگهانی کاخ سفید، وارد فاز جدیدی شده است.

مرز که در مجمع جهانی اقتصاد در داووس سوئیس سخنرانی می کرد، این عقب نشینی را «مسیر درست» خواند اما همزمان هشدارهای تندی را درباره شکنندگی اعتماد میان متحدان قدیمی مطرح کرد. بحران گرینلند اگرچه ظاهراً فروکش کرده است، اما زخم های عمیقی بر پیکره روابط ترانس آتلانتیک بر جای گذاشته که ترمیم آن نیازمند زمان و دیپلماسی پیچیده است.

تهدید بی سابقه: خرید یا تصرف؟

ماجرا از جایی شروع شد که دونالد ترامپ در اقدامی که یادآور سیاست های توسعه طلبانه قرن نوزدهم بود، خواستار خرید گرینلند، قلمرو خودمختار دانمارک، شد. اما آنچه وضعیت را بحرانی کرد، نه پیشنهاد خرید، بلکه تهدید صریح ترامپ بود که در صورت مخالفت کپنهاگ، ایالات متحده ممکن است به «گزینه های قهری» یا همان زور متوسل شود. این اظهارات شوک بزرگی به اروپا وارد کرد.

فریدریش مرز در داووس با لحنی جدی و دیپلماتیک گفت: «هرگونه تهدید برای به دست آوردن قلمرو اروپایی با زور، غیرقابل قبول است.» این جمله کوتاه، پیامی روشن برای واشنگتن داشت: دوران سکوت اروپا در برابر زورگویی های متحدانش به پایان رسیده است.

صدراعظم آلمان در ادامه افزود که چنین اقداماتی نه تنها نقض حاکمیت ملی یک عضو ناتو است، بلکه اساس نظم جهانی مبتنی بر قانون را که غرب دهه ها برای استقرار آن جنگیده است، زیر سوال می برد.

جنگ تعرفه ها و «بازوکای» اقتصادی اروپا

دونالد ترامپ که با مقاومت یکپارچه دانمارک و حمایت قاطع آلمان و اتحادیه اروپا مواجه شده بود، در تعطیلات آخر هفته گذشته تهدید کرده بود که اگر گرینلند واگذار نشود، تعرفه های سنگین و فلج کننده ای را از ماه آینده بر آلمان و سایر کشورهای اروپایی حامی دانمارک اعمال خواهد کرد. هدف اصلی این تعرفه ها، صنعت خودروی آلمان بود.

مرز در واکنش به این موضوع گفت: «تعرفه های جدید پایه های روابط ترانس آتلانتیک را تضعیف می کند. اگر این تعرفه ها اعمال می شدند، پاسخ اروپا متحد، سنجیده و محکم بود.»

اشاره مرز به پاسخ محکم، مربوط به ابزار جدید اتحادیه اروپا موسوم به «ابزار ضد اجبار» (Anti-Coercion Instrument) است که در محافل بروکسل به «بازوکای تجاری» معروف شده است. رهبران اروپا در روزهای گذشته به وضوح نشان دادند که آماده اند برای اولین بار از این سلاح اقتصادی علیه ایالات متحده استفاده کنند تا مانع از باج گیری اقتصادی شوند.

عقب نشینی ترامپ و توافق مبهم قطبی

فشار یکپارچه اروپا و احتمالاً هشدارهای مشاوران امنیتی کاخ سفید، سرانجام نتیجه داد. ترامپ روز چهارشنبه به طور رسمی از تهدیدات خود عقب نشینی کرد و از دستیابی به یک «توافق مبهم» خبر داد که هدف آن تضمین امنیت این جزیره قطبی است. جزئیات این توافق هنوز منتشر نشده است، اما به نظر می رسد راهی برای حفظ آبروی رئیس جمهور آمریکا و همزمان حفظ تمامیت ارضی دانمارک باشد.

روسیه: تهدید مشترک در قطب شمال

علیرغم خشم ناشی از شمشیرکشی های لفظی ترامپ بر سر گرینلند، فریدریش مرز تلاش کرد تا در سخنرانی خود نقاط مشترک را نیز برجسته کند. او از اینکه ایالات متحده بالاخره «تهدید ناشی از روسیه در قطب شمال را جدی گرفته است» استقبال کرد.

شمالگان به دلیل تغییرات اقلیمی و آب شدن یخ ها، به صحنه رقابت جدید ژئوپلیتیک تبدیل شده است. روسیه حضور نظامی خود را در این منطقه به شدت افزایش داده و منابع غنی انرژی آن را هدف گرفته است. مرز، به عنوان رهبر محافظه کار آلمان، متعهد شد که متحدان ناتو به طور مشترک از دانمارک، گرینلند و شمال اروپا در برابر تهدیدات روسیه محافظت کنند.

او تاکید کرد: «ما در این باور مشترک هستیم که به عنوان متحدان اروپایی ناتو، باید کارهای بیشتری انجام دهیم. همسایگان و شرکای ما در اروپا، از جمله دانمارک و مردم گرینلند، می توانند روی همبستگی ما حساب کنند.»

آینده ناتو و مسئله بودجه نظامی

بحران گرینلند بار دیگر بحث قدیمی بودجه نظامی ناتو را زنده کرد. ترامپ از زمان بازگشت به قدرت، فشار بر متحدان ناتو را برای افزایش هزینه های دفاعی تشدید کرده است. اگرچه اکثر کشورها، از جمله آلمان، متعهد شده اند که به اهداف بالاتر بودجه ای برسند، اما نحوه بیان این درخواست ها از سوی ترامپ همواره تنش زا بوده است.

مرز با اشاره به این موضوع گفت: «ما کارهای بیشتری انجام خواهیم داد و بودجه دفاعی را افزایش می دهیم، نه فقط چون آمریکا می خواهد، بلکه چون امنیت خودمان ایجاب می کند.»

با این حال، لحن صدراعظم آلمان نشان دهنده نگرانی عمیق او از فرسایش اعتماد در ناتو بود. او تصریح کرد: «ما نباید از ناتو دست بکشیم. ما باید اعتمادی را که اتحاد بر آن بنا شده است، ترمیم کنیم. اروپا می داند که این اتحاد چقدر ارزشمند است، اما این یک خیابان دوطرفه است.»

تحلیل: جایگاه آلمان در نظم نوین جهانی

واکنش فریدریش مرز به این بحران نشان دهنده تغییر دکترین سیاست خارجی آلمان است. برخلاف دوران آنگلا مرکل که سعی در آرام کردن اوضاع با صبر استراتژیک داشت، یا اولاف شولتس که گاهی در برابر فشارها مردد به نظر می رسید، مرز رویکردی صریح تر و «قدرت محور» اتخاذ کرده است.

استفاده از عبارت «پاسخ متحد و محکم» و اشاره به توانایی های تلافی جویانه اروپا نشان می دهد که برلین دیگر حاضر نیست صرفاً نظاره گر تصمیمات واشنگتن باشد. آلمان تحت رهبری مرز، تلاش می کند تا اروپا را به یک بازیگر مستقل و قدرتمند در صحنه جهانی تبدیل کند که حتی در برابر نزدیک ترین متحد خود نیز از منافعش دفاع می کند.

این ماجرا همچنین اهمیت استراتژیک گرینلند را برجسته کرد. این جزیره نه تنها از نظر منابع طبیعی غنی است، بلکه دروازه ورود به قطب شمال و یک نقطه کلیدی برای کنترل مسیرهای دریایی آینده و سامانه های دفاع موشکی است. علاقه ترامپ به این منطقه تصادفی نیست، اما روش او برای دستیابی به آن، اتحاد غرب را با چالش جدی مواجه کرد.

نتیجه گیری: آرامش قبل از طوفان بعدی؟

اگرچه پرونده گرینلند با عقب نشینی ترامپ موقتاً بسته شده است، اما کارشناسان معتقدند که این تنها یک پرده از نمایش پرفراز و نشیب روابط اروپا و آمریکا در دوران جدید ترامپ است. تاکید مرز بر «ترمیم اعتماد» نشان می دهد که چیزی شکسته شده است.

اروپا اکنون می داند که برای امنیت خود نمی تواند به طور کامل به چتر حمایتی آمریکا تکیه کند و باید ابزارهای قدرت خود را – چه اقتصادی و چه نظامی – تقویت نماید. همانطور که مرز در داووس گفت، اروپا پاسخ خود را آماده کرده بود؛ و شاید همین آمادگی بود که مانع از وقوع فاجعه شد.

برای پیگیری آخرین اخبار و تحلیل های سیاسی آلمان و تاثیر آن بر زندگی مهاجران و ایرانیان مقیم آلمان، با go2de.com همراه باشید.