در حالی که نگرانی ها درباره قدرت بی حد و مرز شرکت های فناوری جهان رو به افزایش است، یکی از ایالت های آلمان تصمیم گرفته است تا مسیر خود را از غول فناوری آمریکایی، مایکروسافت، جدا کند. در کمتر از سه ماه آینده، تقریباً هیچ کارمند دولتی، افسر پلیس یا قاضی در ایالت شلسویگ-هولشتاین از برنامه های مشهور مایکروسافت در محیط کار استفاده نخواهد کرد. این ایالت شمالی به جای محصولات تجاری، به نرم افزارهای متن باز روی می آورد تا کنترل ذخیره سازی داده ها را پس بگیرد و حاکمیت دیجیتال خود را تضمین کند.
پایان دوران مایکروسافت در ادارات دولتی
دیرک شرودتر، وزیر دیجیتال سازی ایالت شلسویگ-هولشتاین، در مصاحبه ای با خبرگزاری فرانسه اعلام کرد: «ما کارمان با Teams تمام شده است!» او این سخنان را در حالی بیان کرد که از طریق یک برنامه متن باز آلمانی در یک تماس ویدیویی شرکت کرده بود. این تصمیم رادیکال و انقلابی، نیمی از ۶۰ هزار کارمند دولتی این ایالت را تحت تأثیر قرار می دهد و قرار است حدود ۳۰ هزار معلم نیز در سال های آینده به این طرح بپیوندند.
حرکت این ایالت به سمت نرم افزارهای متن باز (Open-Source) از سال گذشته آغاز شد. فاز فعلی شامل توقف استفاده از نرم افزارهای پرکاربرد Word و Excel است که جای خود را به LibreOffice می دهند. همچنین، سیستم Open-Xchange قرار است جایگزین Outlook برای مدیریت ایمیل ها و تقویم ها شود. این تغییرات تنها آغاز راه است؛ در سال های آینده، سیستم عامل ویندوز نیز به طور کامل حذف شده و سیستم عامل لینوکس (Linux) جایگزین آن خواهد شد تا وابستگی به اکوسیستم مایکروسافت به صفر برسد.
برای درک بهتر تغییرات در ساختار اداری و بازار کار آلمان، پیشنهاد می کنیم مقاله ۶ حقیقت حیاتی درباره بازار کار آلمان در سال ۲۰۲۶ را مطالعه کنید.
چرا استقلال دیجیتال حیاتی شده است؟
اصل اساسی نرم افزارهای متن باز این است که به کاربران اجازه می دهد کد منبع برنامه را مشاهده کرده و آن را بر اساس نیازهای خاص خود تغییر دهند. این شفافیت در تضاد کامل با مدل های تجاری بسته شرکت هایی مانند مایکروسافت است. اما فراتر از مسائل فنی، موضوع قدرت بلامنازع غول های فناوری آمریکایی با بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید و افزایش تنش های میان اتحادیه اروپا و ایالات متحده، اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
در مورد مایکروسافت، مدت هاست که نگرانی هایی درباره موقعیت انحصاری این شرکت وجود دارد؛ موقعیتی که به لطف مالکیت سیستم عامل ویندوز و مجموعه نرم افزارهای آفیس که در تمام ادارات جهان یافت می شود، به دست آمده است. در سال ۲۰۲۳، اتحادیه اروپا تحقیقاتی را در زمینه قوانین ضد انحصار علیه مایکروسافت آغاز کرد تا بررسی کند که چگونه این شرکت برنامه Teams را به سایر محصولات تجاری خود گره زده است.
شرودتر با اشاره به تحولات ژئوپلیتیک اخیر گفت: «تحولات ماه های گذشته علاقه به مسیری که ما در پیش گرفته ایم را تقویت کرده است.» او افزود که درخواست هایی برای مشاوره از سراسر جهان دریافت کرده است. وزیر دیجیتال سازی ایالت تصریح کرد: «جنگ در اوکراین وابستگی های انرژی ما را آشکار کرد و اکنون می بینیم که وابستگی های دیجیتال نیز وجود دارند و می توانند خطرناک باشند.»
این نگرانی ها درباره روابط با آمریکا تنها به نرم افزار محدود نمی شود. برای درک بهتر جو سیاسی موجود، مقاله هشدار برلین: روابط آلمان و آمریکا در حال فروپاشی است دیدگاه جالبی ارائه می دهد.
درس گرفتن از اختلالات گذشته
سال گذشته، آلمان شاهد اختلالات شدیدی بود؛ زمانی که یک نقص فنی در برخی سیستم های مایکروسافت باعث توقف عملیات در فرودگاه ها، بانک ها و سایر مراکز حیاتی شد. این رویداد زنگ خطری جدی برای مقامات آلمانی بود. دولت شلسویگ-هولشتاین اکنون برنامه ریزی کرده است تا ذخیره سازی داده های خود را به یک سیستم ابری (Cloud) منتقل کند که تحت کنترل مایکروسافت نباشد.
شرودتر توضیح داد که این ایالت می خواهد به جای تکیه بر زیرساخت های یک شرکت آمریکایی، بر زیرساخت های دیجیتال دولتی و متعلق به آلمان تکیه کند. این حرکت بخشی از یک استراتژی کلان تر برای کاهش آسیب پذیری در برابر تحریم ها، جاسوسی سایبری و اختلالات فنی خارج از کنترل دولت است.
جنبه اقتصادی: رهایی از هزینه های اجباری
کارشناسان به انگیزه های اقتصادی قوی برای تغییراتی شبیه به آنچه در شلسویگ-هولشتاین رخ می دهد، اشاره می کنند. سرمایه گذاری در جایگزین های متن باز و آموزش کارکنان برای استفاده از آن ها، اغلب هزینه کمتری نسبت به خرید لایسنس های گران قیمت برنامه های مایکروسافت دارد. این موضوع به ویژه زمانی اهمیت پیدا می کند که کسب وکارها و نهادهای دولتی با هزینه های اضافی غیرمنتظره برای به روزرسانی های اجباری مواجه می شوند.
بنجامین ژان، از شرکت مشاوره Inno3، در این باره می گوید: «بسیاری از سازمان ها احساس می کنند که توسط شرکت های بزرگ فناوری گروگان گرفته شده اند و گلوی آن ها فشرده می شود.» شلسویگ-هولشتاین امیدوار است که با حذف مایکروسافت، در نهایت ده ها میلیون یورو در هزینه های خود صرفه جویی کند. این صرفه جویی می تواند در بخش های دیگر بودجه عمومی هزینه شود.
اگر به مباحث مالی و اقتصادی در آلمان علاقه مند هستید، خواندن مطلب راهنمای جامع حقوق و دستمزد در آلمان ۲۰۲۶ را از دست ندهید.
چالش بزرگ: مقاومت انسانی و عادت ها
با وجود تمام مزایای فنی و اقتصادی، سازمان هایی که چنین تغییری را در نظر می گیرند باید با مقاومت کارکنانی که از تغییرات بنیادین می ترسند، مقابله کنند. فرانسوا پلگرینی، استاد فناوری اطلاعات در دانشگاه بوردو، هشدار می دهد: «اگر مردم در این مسیر به درستی هدایت نشوند، اعتراضات بالا می گیرد و همه فقط می خواهند به وضعیت قبلی بازگردند.»
عادت کردن به منوهای جدید در LibreOffice یا یادگیری محیط لینوکس برای کارمندی که ۳۰ سال با ویندوز کار کرده است، چالش برانگیز است. موفقیت این پروژه تنها به کدنویسی و نصب نرم افزار بستگی ندارد، بلکه نیازمند آموزش گسترده، پشتیبانی فنی قوی و مدیریت تغییر (Change Management) دقیق است.
تجربه تلخ مونیخ: درس هایی از گذشته
خطرات احتمالی چنین پروژه هایی را می توان در تجربه شهر مونیخ مشاهده کرد. شهرداری مونیخ در دهه ۱۹۹۰ پیشگام استفاده از برنامه های متن باز بود و پروژه معروف LiMux را راه اندازی کرد. اما در سال ۲۰۱۷، این شهر با اعلام چرخش ۱۸۰ درجه ای، تصمیم گرفت به اکوسیستم مایکروسافت بازگردد. دلایل این شکست شامل عدم حمایت سیاسی کافی و مشکلات در تعامل با سیستم های سایر سازمان ها بود.
با این حال، به نظر می رسد شلسویگ-هولشتاین از اشتباهات مونیخ درس گرفته است. فضای سیاسی امروز با یک دهه پیش متفاوت است و بحث حاکمیت دیجیتال اکنون یک اولویت ملی و اروپایی محسوب می شود.
روند رو به رشد در اروپا و جهان
سایر نهادهای عمومی نیز در این مسیر ثابت قدم مانده اند و الگوهای موفقی ایجاد کرده اند. ژاندارمری فرانسه با حدود ۱۰۰ هزار نیرو، از دهه ۲۰۰۰ از سیستم عامل لینوکس استفاده می کند و در این زمینه بسیار موفق بوده است. همچنین گزارش شده است که وزارت دفاع هند در سال ۲۰۲۳ یک سیستم بومی به نام “Maya OS” را راه اندازی کرده است تا وابستگی خود به ویندوز را کاهش دهد.
در همسایگی شلسویگ-هولشتاین، در دانمارک، گزارش ها حاکی از آن است که دولت های محلی کپنهاگ و آرهوس نیز در حال بررسی کنار گذاشتن مایکروسافت هستند. این نشان می دهد که تصمیم این ایالت آلمان یک حرکت انفرادی نیست، بلکه بخشی از یک موج بزرگ تر در اروپا است.
عامل دیگری که می تواند این روند را تقویت کند، قانون “Interoperable Europe Act” اتحادیه اروپا است که سال گذشته اجرایی شد و استفاده از نرم افزارهای متن باز را تشویق می کند. این قانون نهادهای دولتی را ملزم می کند تا سیستم های دیجیتال خود را به گونه ای طراحی کنند که با یکدیگر سازگار باشند و ترجیحاً از استانداردهای باز استفاده کنند.
آینده ای بدون مایکروسافت؟
بنجامین ژان معتقد است: «در عرض دو یا سه سال آینده، ممکن است تعدادی از ادارات پیشگام وجود داشته باشند که بتوانند بازخوردهای تجربی خود را ارائه دهند و الهام بخش دیگران برای انجام این تغییر باشند.» اگر شلسویگ-هولشتاین در این پروژه موفق شود، می تواند به الگویی برای سایر ایالت های آلمان و حتی سایر کشورهای اروپایی تبدیل شود.
این تغییرات نشان دهنده یک بلوغ دیجیتال در اروپا است؛ جایی که دولت ها دیگر نمی خواهند تنها مصرف کننده محصولات سیلیکون ولی باشند، بلکه می خواهند کنترل کامل بر ابزارهای کاری و داده های شهروندان خود داشته باشند.
در پایان، باید دید که آیا کارمندان دولتی می توانند با این تغییرات کنار بیایند یا خیر. اما پیام سیاسی واضح است: آلمان می خواهد کلید خانه دیجیتال خود را در جیب خودش نگه دارد، نه در دستان یک شرکت در آن سوی اقیانوس اطلس.
برای آگاهی از سایر تحولات مهم سیاسی و اجتماعی، پیشنهاد می کنیم مقاله از مهاجرت تا مسکن؛ اولویت های سیاسی آلمان در سال ۲۰۲۶ را مطالعه کنید.
