رهبران اروپایی در واکنشی تند و یکپارچه، تهدیدات دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده، مبنی بر اعمال تعرفه های سنگین تجاری بر کشورهای مخالف فروش گرینلند را به شدت محکوم کردند. این تنش دیپلماتیک بی سابقه پس از آن بالا گرفت که ترامپ در اقدامی مبهوت کننده اعلام کرد تا زمانی که به هدف خود برای خرید و کنترل سرزمین خودمختار گرینلند نرسد، تعرفه های تنبیهی را بر متحدان کلیدی ناتو اعمال خواهد کرد. این رویکرد که بیشتر شبیه به یک معامله تهاجمی املاک است تا دیپلماسی بین المللی، زنگ خطر را در پایتخت های اروپایی، از برلین تا کپنهاگ، به صدا درآورده است.
ترامپ روز شنبه در شبکه اجتماعی خود، «تروث سوشال»، سطح تنش را به اوج رساند و به صراحت چندین کشور اروپایی از جمله آلمان، فرانسه و بریتانیا را تهدید کرد که در صورت عدم همکاری در واگذاری گرینلند، با تعرفه های تا ۲۵ درصد روبرو خواهند شد. این اظهارات در حالی بیان می شود که هزاران نفر در گرینلند و دانمارک به خیابان ها آمده اند تا مخالفت قاطع خود را با تبدیل شدن سرزمینشان به بخشی از خاک ایالات متحده اعلام کنند. معترضان با شعارهایی نظیر «آمریکا را دور کنید»، پیامی واضح به واشنگتن ارسال کرده اند که هویت و حاکمیت ملی آن ها فروشی نیست.
خشم رئیس جمهور آمریکا به طور خاص متوجه دانمارک و دیگر کشورهای عضو ناتو شده است که اخیراً نیروهای نظامی خود را برای مانورهای مشترک و تقویت امنیت به این جزیره وسیع و غنی از منابع معدنی اعزام کرده اند. گرینلند که دروازه ورود به قطب شمال محسوب می شود، اهمیتی استراتژیک یافته است. اگر تهدیدهای ترامپ عملی شود، اتحاد ترانس آتلانتیک با یکی از بزرگترین بحران های تاریخ خود روبرو خواهد شد که نه تنها اقتصاد اروپا، بلکه ساختار امنیتی ناتو را نیز به لرزه در خواهد آورد.
جزئیات اولتیماتوم ترامپ: جنگ تجاری تمام عیار
دونالد ترامپ در بیانیه خود نقشه راهی مشخص و البته تهدیدآمیز برای اعمال فشار بر اروپا ترسیم کرده است. بر اساس گفته های او، از تاریخ اول فوریه، کشورهای دانمارک، نروژ، سوئد، فرانسه، آلمان، بریتانیا، هلند و فنلاند مشمول یک تعرفه ۱۰ درصدی بر تمام کالاهای صادراتی به ایالات متحده خواهند شد. این اقدام ضربه ای مهلک به اقتصادهای صادرات محور اروپا، به ویژه آلمان خواهد زد.
اما تهدید اصلی در مرحله بعدی نهفته است. ترامپ نوشته است: «در تاریخ اول ژوئن ۲۰۲۶، این تعرفه به ۲۵ درصد افزایش خواهد یافت. این تعرفه تا زمانی که توافقی برای خرید کامل و تام گرینلند حاصل شود، قابل پرداخت خواهد بود.» این ادبیات که یادآور مذاکرات تجاری خصمانه است، اکنون وارد عرصه حاکمیت ملی و تمامیت ارضی کشورها شده است. ترامپ مدعی شده است که این کشورها با «بازی خطرناک» خود، ریسکی ناپایدار ایجاد کرده اند و برای حفظ «صلح و امنیت جهانی» باید این وضعیت پایان یابد.
اقتصاد آلمان که به تازگی نشانه هایی از بهبود را تجربه کرده است، می تواند قربانی اصلی این سیاست باشد. اخیراً گزارش شده بود که اقتصاد آلمان از کما خارج شد و رشد ۰.۲ درصدی را تجربه کرد، اما تعرفه های ۱۰ تا ۲۵ درصدی بر خودروها و ماشین آلات آلمانی، می تواند این رشد شکننده را دوباره به رکود تبدیل کند. این تهدید در حالی مطرح می شود که پیش تر هشدارهایی مبنی بر اینکه روابط آلمان و آمریکا در حال فروپاشی است، شنیده شده بود و اکنون این پیش بینی ها رنگ واقعیت به خود گرفته اند.
واکنش رهبران اروپا: اتحاد در برابر باج خواهی
واکنش ها در اروپا سریع و قاطع بود. دانمارک این اعلامیه را «غافلگیرکننده» خواند و کی یر استارمر، نخست وزیر بریتانیا، آن را «کاملاً اشتباه» توصیف کرد. امانوئل مکرون، رئیس جمهور فرانسه نیز با لحنی تند اظهار داشت: «تهدیدهای تعرفه ای غیرقابل قبول هستند و هیچ جایی در این شرایط ندارند.» این موضع گیری ها نشان دهنده شکاف عمیقی است که بین واشنگتن و متحدان سنتی اش در اروپا ایجاد شده است.
اولف کریسترسون، نخست وزیر سوئد، به خبرگزاری فرانسه گفت: «ما اجازه نخواهیم داد که مرعوب شویم.» او تأکید کرد که دولت های درگیر در حال کار بر روی یک پاسخ مشترک هستند. رهبران اتحادیه اروپا نیز در بیانیه ای اعلام کردند که این بلوک «در همبستگی کامل با دانمارک و مردم گرینلند ایستاده است.» یک نشست فوق العاده با حضور سفرای اتحادیه اروپا برای بررسی این بحران در بروکسل تشکیل شده است تا راهکارهای مقابله با این فشار اقتصادی بررسی شود.
ناجا ناتانیکلسن، وزیر گرینلند، از واکنش کشورهای اروپایی ستایش کرد و گفت: «سپاسگزارم و امیدوارم که دیپلماسی و اتحاد پیروز شود.» این حمایت دیپلماتیک برای گرینلند که تنها ۵۷ هزار نفر جمعیت دارد، حیاتی است. این همبستگی در حالی رخ می دهد که آلمان نیز اخیراً مأموریت نظامی خود در گرینلند را در قالب ناتو تقویت کرده بود تا در برابر تهدیدات احتمالی روسیه و چین ایستادگی کند، اما اکنون به نظر می رسد تهدید اصلی از جانب متحد غربی آن هاست.
خشم عمومی: «آمریکا را دور کنید»
در نوک (Nuuk)، پایتخت گرینلند، هزاران نفر از جمله ینس-فردریک نیلسن، نخست وزیر این سرزمین، زیر باران ملایم پرچم های گرینلند را تکان می دادند و سرودهای سنتی اینوئیت را می خواندند. بسیاری از معترضان کلاه هایی با شعار «Make America Go Away» (آمریکا را دور کنید) بر سر داشتند که کنایه ای مستقیم به شعار معروف ترامپ «Make America Great Again» بود.
پارنیق لارسن استروم، پرستار ۴۴ ساله در این تجمع گفت: «پیام ما این است که ما نمی خواهیم ترامپ به گرینلند حمله کند. این وضعیت اعصاب خردکن است.» آویاجا روزینگ-اولسن، سازمان دهنده اعتراضات نیز افزود: «ما خواستار احترام به حق تعیین سرنوشت کشورمان و ما به عنوان یک ملت هستیم.»
در کپنهاگ نیز صحنه های مشابهی دیده شد. کریستن هیورنهولم، امدادگر ۵۲ ساله، تأکید کرد که قلدری توسط یک متحد غیرقابل قبول است و موضوع بر سر حقوق بین الملل است. تظاهرکنندگان پرچم های دانمارک و گرینلند را تکان می دادند و نام گرینلند را به زبان محلی (Kalaallit Nunaat) فریاد می زدند. برخی پلاکاردهایی در دست داشتند که به سیاست های مهاجرتی ترامپ طعنه می زد و روی آن نوشته شده بود: «آمریکا همین الان هم ICE (اداره مهاجرت) زیادی دارد» که بازی با کلمات یخ (Ice) و نام سازمان مهاجرتی آمریکا بود.
بهانه امنیت ملی و واقعیت های ژئوپلیتیک
ترامپ بارها ادعا کرده است که ایالات متحده برای «امنیت ملی» خود به گرینلند نیاز دارد و بدون ارائه مدرک مدعی شده است که چین و روسیه در تلاش برای کنترل آن هستند. اگرچه روسیه و چین حضور امنیتی خود را در قطب شمال افزایش داده اند، اما هیچ ادعایی بر حاکمیت گرینلند مطرح نکرده اند. فرانسه اعلام کرده است که مانور نظامی اروپایی در گرینلند دقیقاً برای نشان دادن این موضوع به جهان طراحی شده بود که اروپا از این قلمرو دفاع خواهد کرد. دانمارک نیز تصریح کرد که از آمریکا برای پیوستن به این مانور دعوت شده بود.
هنوز مشخص نیست که رئیس جمهور آمریکا با استناد به کدام اختیار قانونی قصد دارد تعرفه های تا ۲۵ درصد را اعمال کند. با این حال، ترامپ از زمان بازگشت به ریاست جمهوری، از ابزار تعرفه علیه تقریباً تمام شرکای تجاری استفاده کرده است. این رویکرد یکجانبه گرایانه، یادآور تنش هایی است که پیش تر در روابط بین الملل شاهد بوده ایم، مانند زمانی که زلزله دیپلماتیک در کنفرانس مونیخ رخ داد، با این تفاوت که این بار هدف، نزدیک ترین متحدان آمریکا هستند.
اثرات مخرب بر اقتصاد آلمان و اروپا
آلمان به عنوان موتور اقتصادی اروپا، بیشترین آسیب را از این جنگ تجاری احتمالی خواهد دید. صنایع خودروسازی، ماشین آلات صنعتی و داروسازی آلمان وابستگی زیادی به بازار ایالات متحده دارند. اعمال تعرفه ۱۰ درصدی و سپس جهش آن به ۲۵ درصد در سال ۲۰۲۶، می تواند منجر به کاهش شدید صادرات و در نتیجه تعدیل نیرو در کارخانه های آلمان شود.
این در حالی است که دولت آلمان به تازگی در حال اجرای اصلاحات اقتصادی مهمی بوده است. اخیراً اعلام شد که دوران بورگرگلد به پایان رسیده و اصلاحات بیمه بیکاری در حال اجراست. شوک ناشی از تعرفه های آمریکا می تواند تلاش های دولت برای ثبات بازار کار را خنثی کند و فشاری مضاعف بر سیستم رفاهی کشور وارد آورد.
علاوه بر این، واشنگتن و اتحادیه اروپا تابستان گذشته به توافقی برای کاهش تعرفه های آمریکا بر کالاهای کلیدی اروپایی دست یافته بودند که اکنون با این تهدید جدید، آن توافق عملاً بی اثر خواهد شد. این بی ثباتی در سیاست های تجاری آمریکا، برنامه ریزی بلندمدت را برای شرکت های آلمانی دشوار کرده است. به طوری که برخی کارشناسان توصیه می کنند شهروندان باید خود را برای شرایط سخت تر آماده کنند و شاید مطالعه مقالاتی مانند ۵ ابزار ضروری برای زندگی در آلمان در سال ۲۰۲۶ برای مدیریت هزینه ها مفید باشد.
شکاف میان کاخ سفید و کنگره
جالب توجه است که همزمان با تهدیدات ترامپ، گروهی از قانون گذاران آمریکایی در حال پایان دادن به بازدید خود از کپنهاگ و گفتگو با سیاستمداران گرینلندی و دانمارکی بودند. این گروه به رهبری کریس کونز، سناتور دموکرات، به خبرنگاران گفتند که موضع ترامپ مورد حمایت اکثریت آمریکایی ها نیست. این شکاف آشکار میان قوه مجریه و مقننه آمریکا، پیچیدگی اوضاع را بیشتر می کند.
نظرسنجی ها نشان می دهد که مردم گرینلند نیز به شدت با پیوستن به آمریکا مخالف اند. طبق آخرین نظرسنجی منتشر شده در ژانویه ۲۰۲۵، حدود ۸۵ درصد از ساکنان گرینلند مخالف پیوستن این سرزمین به ایالات متحده هستند و تنها شش درصد با آن موافق بوده اند. این عدم مقبولیت عمومی، مشروعیت ادعاهای ترامپ را حتی در داخل خود گرینلند به چالش می کشد.
نتیجه گیری: آزمونی دشوار برای ناتو
بحران کنونی فراتر از یک مناقشه تجاری ساده است؛ این آزمونی برای بقای همبستگی در ناتو و احترام به حاکمیت ملی در قرن بیست و یکم است. اگر ایالات متحده بتواند با ابزار فشار اقتصادی، قلمروی یک کشور متحد را تصاحب کند، بدعتی خطرناک در روابط بین الملل گذاشته خواهد شد. اروپا اکنون در موقعیتی قرار گرفته که باید بین تسلیم شدن در برابر زورگویی اقتصادی یا ایستادگی پرهزینه برای حفظ اصول دموکراتیک و حاکمیت قانون، یکی را انتخاب کند.
در روزهای آینده، نشست سفرای اتحادیه اروپا در بروکسل و واکنش های بعدی برلین و پاریس، مسیر این رویارویی را مشخص خواهد کرد. آیا اروپا می تواند ترامپ را وادار به عقب نشینی کند، یا جهان شاهد آغاز یک جنگ تجاری ویرانگر بر سر جزیره ای یخی خواهد بود؟ آنچه مسلم است، افسانه اتحاد بی چون و چرای غرب در حال ترک خوردن است.
