آلمان برای نخستین بار در تاریخ خود «روز کهنه سربازان» را برگزار کرد تا با تغییر تصویر عمومی ارتش، راهی برای خروج از بحران کمبود نیرو بیابد. در حالی که برلین با برگزاری جشنواره ها و سخنرانی ها تلاش دارد جذابیت نیروهای مسلح را افزایش دهد، سایه بازگشت سربازی اجباری و تهدیدات ژئوپلیتیک بر سر این کشور سنگینی می کند.
تغییر پارادایم نظامی در آلمان؛ عبور از تابوهای تاریخی
روز یکشنبه، برلین شاهد رویدادی بود که تا چند سال پیش غیرقابل تصور به نظر می رسید. در محوطه پارلمان آلمان، غرفه های ارتش (Bundeswehr)، کنسرت های رایگان در فضای باز، کامیون های غذا و بازی های کودکان برپا شد تا نخستین «روز کهنه سربازان» در تاریخ این کشور جشن گرفته شود. این رویداد نمادین، تلاشی آشکار برای آشتی دادن جامعه آلمان با ارتش خود است.
به دلیل سنت های صلح طلبانه که ریشه در تاریخ تاریک جنگ جهانی دوم دارد، آلمان همواره نسبت به تقدیر عمومی و پرشور از ارتش بی میل بوده است. اما حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ و تغییر معادلات امنیتی اروپا، برلین را وادار کرده است تا رویکرد خود را تغییر دهد و پروژه ای عظیم برای بازسازی نیروهای مسلح نادیده گرفته شده خود آغاز کند.
مایک موچکه، سرباز ۳۹ ساله سابق که در سال ۲۰۱۰ در افغانستان به شدت مجروح شده بود، در این مراسم به خبرگزاری فرانسه گفت: «امروزه تشویق بیشتری برای ما سربازان از سوی مردم وجود دارد.» ینس روتس، ۴۷ ساله که در سال ۱۹۹۹ در کوزوو پای خود را بر اثر انفجار مین از دست داد، نیز با تایید این تغییر نگرش گفت: «بیست سال پیش، پوشیدن یونیفرم با اخم و نگاه منفی مردم همراه بود. اما حالا رانندگان تاکسی و مردمی که در خیابان می بینیم، بیشتر از گذشته از ما تشکر می کنند.»
این تغییر نگرش تنها یک مسئله احساسی نیست؛ بلکه بازتابی از نگرانی های عمیق امنیتی در جامعه آلمان است. پترا مول، سرباز سابق ۴۶ ساله در برلین می گوید که مردم آلمان به طور فزاینده ای نگران هستند که «جنگ در حال نزدیک تر شدن است» و به همین دلیل «مردم به طور طبیعی درک می کنند که به یک ارتش نیاز دارند.»
بحران جذب نیرو؛ اعداد نگران کننده
با وجود تغییر در نگرش عمومی، ارتش آلمان با یک بحران جدی در جذب نیروی انسانی مواجه است. هدف گذاری رسمی بوندس ور، افزایش تعداد سربازان از ۱۸۱ هزار نفر فعلی به ۲۰۳ هزار نفر تا سال ۲۰۳۱ است. با این حال، گزارش ها حاکی از آن است که ارتش در رسیدن به این هدف با دشواری های فراوانی روبروست. بوریس پیستوریوس، وزیر دفاع آلمان، هشدار داده است که طبق الزامات جدید ناتو و به دلیل تهدیدات روسیه، ارتش به حدود ۶۰ هزار نیروی اضافی نیاز خواهد داشت.
در همین راستا، فریدریش مرتس، صدراعظم جدید آلمان که در ماه مه قدرت را در دست گرفت، وعده داده است که «قوی ترین ارتش متعارف در اروپا» را بسازد. او برای دستیابی به این هدف، هزینه های دفاعی را تا حد زیادی از قوانین سخت گیرانه بدهی آلمان معاف کرده است. این اقدامات در حالی صورت می گیرد که رکوردشکنی تاریخی ارتش در کاهش نیرو، زنگ خطر را برای سیاستمداران به صدا درآورده است.
سایه ترامپ و فشارهای خارجی
علاوه بر تهدید مستقیم روسیه، تردیدها درباره تعهد ایالات متحده به امنیت اروپا تحت ریاست جمهوری دونالد ترامپ، انگیزه های برلین را برای تقویت توان نظامی خود دوچندان کرده است. رویکرد انزواگرایانه ترامپ و فشارهای او بر متحدان اروپایی، آلمان را به این نتیجه رسانده که باید بر توان بازدارندگی خود تکیه کند. این وضعیت یادآور تحلیل هایی است که نشان می دهد لحظه ۱۹۳۸ برای اروپا فرا رسیده و جنگ واقعی تنها نظامی نیست، بلکه ابعاد تجاری و سیاسی گسترده ای دارد.
نگرانی از کاهش چتر حمایتی آمریکا، به ویژه برای آمریکایی های ساکن آلمان و روابط دیپلماتیک دو کشور نیز چالش برانگیز شده است. در چنین شرایطی، داشتن یک ارتش قدرتمند برای آلمان نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت حیاتی محسوب می شود.
بازگشت به سربازی اجباری؟ راه حلی اجتناب ناپذیر یا موقت
مقامات آلمانی امیدوارند که رویدادهایی مانند «روز کهنه سربازان» بتواند انگیزه مردم را برای پیوستن به ارتش یا نیروهای ذخیره افزایش دهد. آنا ماریا یرمیک، یک نیروی ذخیره ۲۱ ساله می گوید: «امیدواریم این رویدادها انگیزه بخش باشد.» اما بسیاری از کارشناسان و حتی سیاستمداران معتقدند که تبلیغات و جشن ها به تنهایی کافی نخواهند بود.
بحث درباره بازگرداندن خدمت سربازی که در سال ۲۰۱۱ به طور رسمی تعلیق شد، اکنون داغ تر از همیشه است. روزنامه اقتصادی هندلزبلات اخیراً گزارش داد که پیش نویس قانونی در حال تهیه است تا در صورت عدم تحقق اهداف جذب نیرو، سربازی اجباری مجدداً برقرار شود. پیستوریوس، وزیر دفاع، اگرچه این موضوع را مستقیماً تایید نکرده، اما در پارلمان تلویحاً اشاره کرد که روند جذب نیرو ممکن است داوطلبانه باقی نماند.
او اظهار داشت که دولت امیدوار است یک «خدمت نظامی که در ابتدا مبتنی بر مشارکت داوطلبانه است» ایجاد کند. اما تاکید معنادار او بر کلمه «در ابتدا» (initially)، نشان می دهد که اگر داوطلبان کافی پیدا نشوند، اجبار گزینه بعدی روی میز خواهد بود. برای اطلاعات بیشتر درباره نحوه فراخوان های جدید، مطالعه راهنمای کامل نامه های جدید سربازی در آلمان برای شهروندان ضروری است.
چالش های اجتماعی و اقتصادی ارتش
تلاش برای تقویت ارتش در حالی صورت می گیرد که آلمان با چالش های اقتصادی متعددی روبروست. اقتصاد این کشور که به تازگی نشانه هایی از بهبود را نشان داده، همچنان تحت تاثیر تهدید تعرفه ای جدید ترامپ قرار دارد. تخصیص بودجه های کلان به ارتش در شرایطی که بخش های دیگر نیازمند حمایت هستند، بحث های سیاسی پیچیده ای را ایجاد کرده است.
علاوه بر این، تغییر سبک زندگی جوانان آلمانی و جذابیت های بازار کار خصوصی، رقابت را برای ارتش دشوار کرده است. همانطور که در ۶ حقیقت حیاتی درباره بازار کار آلمان در سال ۲۰۲۶ اشاره شده، نسل جدید به دنبال شفافیت حقوق، دورکاری و مزایای مدرن است؛ چیزهایی که زندگی خشک نظامی کمتر قادر به ارائه آن هاست.
آینده بوندس ور: بین سنت و مدرنیته
برگزاری روز کهنه سربازان که با الهام از سنت آمریکایی انجام شد، نشان دهنده تلاش آلمان برای ایجاد یک هویت جدید برای نیروهای مسلح خود است. روزنامه منطقه ای Koelner Stadt-Anzeiger نوشت که این رویداد «آغازگر عصر جدیدی» است که در آن آلمان «ارتش خود را کشف می کند.»
با این حال، مسیر پیش رو ناهموار است. از یک سو، نیاز فوری به پر کردن صفوف خالی ارتش برای مقابله با تهدیدات روسیه و انجام تعهدات ناتو وجود دارد. از سوی دیگر، جامعه آلمان هنوز به طور کامل با ایده نظامی گری کنار نیامده است و بازگشت سربازی اجباری می تواند با مقاومت هایی روبرو شود. آنچه مسلم است، اولویت های سیاسی آلمان در سال ۲۰۲۶ به شدت تحت تاثیر مسائل امنیتی و دفاعی قرار گرفته است و ارتش دیگر آن نهاد حاشیه ای گذشته نیست.
آیا آلمان موفق خواهد شد بدون توسل به زور و اجبار، ارتش خود را بازسازی کند؟ یا اینکه نامه های فراخوان خدمت سربازی به زودی به صندوق های پستی جوانان آلمانی باز خواهند گشت؟ پاسخ این سوالات در ماه های آینده و با مشخص شدن نتایج کمپین های جذب نیروی فعلی روشن خواهد شد.
