در حالی که بسیاری از شهروندان آلمان در سال های اخیر با تورم، افزایش هزینه های انرژی و عدم قطعیت اقتصادی دست و پنجه نرم می کردند، سال ۲۰۲۵ برای طبقه فوق ثروتمند این کشور سالی رویایی و سرشار از سود بوده است. آمارهای جدید نشان می دهد که شکاف طبقاتی در بزرگترین اقتصاد اروپا نه تنها کاهش نیافته، بلکه با سرعتی نگران کننده در حال گسترش است. آلمان اکنون به طور رسمی خانه چهارمین جمعیت بزرگ میلیاردرهای جهان است، رتبه ای که شاید برای بسیاری در تضاد با تصویر سوسیال دموکراتیک این کشور باشد.
این تحول اقتصادی در شرایطی رخ داده است که بر اساس گزارش های تازه، حدود یک پنجم جمعیت آلمان در معرض فقر قرار دارند. این تضاد آشکار میان انباشت ثروت در دستان اقلیتی محدود و کاهش قدرت خرید طبقه متوسط و کارگر، بحث های داغی را در محافل سیاسی و اجتماعی برلین و سایر ایالت ها برانگیخته است. گزارش جدید سازمان آکسفام که در آستانه مجمع جهانی اقتصاد در داووس منتشر شده، تصویری شفاف و البته تکان دهنده از وضعیت توزیع ثروت در آلمان و جهان ارائه می دهد.
در ادامه این گزارش جامع تحلیلی، به بررسی جزئیات این آمار، دلایل افزایش ناگهانی ثروت میلیاردرها، وضعیت معیشتی سایر اقشار جامعه و هشدارهای کارشناسان درباره خطرات این نابرابری برای دموکراسی خواهیم پرداخت. همچنین نگاهی خواهیم داشت به اینکه چگونه این شکاف اقتصادی می تواند بر سیاست های آتی دولت فدرال، به ویژه در حوزه مالیات و خدمات اجتماعی، تأثیر بگذارد.
جهش خیره کننده ثروت میلیاردرهای آلمانی در سال ۲۰۲۵
طبق داده های منتشر شده، تعداد میلیاردرها در آلمان تنها در سال ۲۰۲۵ یک جهش ۳۳ درصدی را تجربه کرده است. این افزایش چشمگیر باعث شده تا تعداد کل افراد با ثروت میلیاردی در این کشور به ۱۷۲ نفر برسد. این رقم آلمان را پس از ایالات متحده، چین و هند، در رتبه چهارم جهانی از نظر تعداد میلیاردرها قرار می دهد. این آمار نشان دهنده تمرکز شدید سرمایه در بخش های خاصی از اقتصاد آلمان است.
اما موضوع فقط افزایش تعداد نفرات نیست؛ حجم ثروت انباشته شده نیز رشدی نجومی داشته است. مجموع ثروت میلیاردرهای آلمانی در سال ۲۰۲۵ با ۳۰ درصد افزایش (تعدیل شده با نرخ تورم) به رقم خیره کننده ۸۴۰.۲ میلیارد دلار رسیده است که معادل تقریبی ۷۲۳.۷ میلیارد یورو می باشد. برای درک بزرگی این عدد، کافی است بدانیم که این مبلغ از بودجه سالانه بسیاری از کشورهای توسعه یافته جهان بیشتر است.
همزمان با این انباشت ثروت، اقتصاد آلمان نیز نشانه هایی از بهبود را نشان داده است. همانطور که در گزارش های قبلی اشاره کردیم، اقتصاد آلمان از کما خارج شد و پس از دو سال رکود مطلق، در مسیر رشد قرار گرفت. اما به نظر می رسد که شیرینی این رشد اقتصادی بیش از همه به کام صاحبان سرمایه های کلان نشسته است تا کارگران و کارمندان عادی.
مقایسه ای تکان دهنده: درآمد یک ساعت در برابر یک سال کار
یکی از تکان دهنده ترین بخش های گزارش آکسفام، مقایسه درآمد ساعتی میلیاردرها با درآمد سالانه یک شهروند معمولی است. طبق محاسبات انجام شده، یک میلیاردر آلمانی اکنون می تواند در کمتر از یک ساعت و نیم، معادل میانگین درآمد سالانه یک کارگر تمام وقت در آلمان را به دست آورد. این آمار به وضوح نشان دهنده شکاف عمیقی است که در سیستم پاداش دهی اقتصادی ایجاد شده است.
علاوه بر این، شکاف میان درآمد مدیران ارشد و کارکنان نیز به شدت افزایش یافته است. بین سال های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۴، میانگین حقوق مدیران عامل (CEOs) در آلمان ۳۰ برابر سریع تر از دستمزد واقعی کارکنان افزایش یافته است. این در حالی است که فشارهای تورمی بر زندگی روزمره کارمندان سنگینی می کند و بسیاری از خانوارها مجبور به کاهش هزینه های ضروری خود شده اند.
روی دیگر سکه: فقر در میان ثروت
در حالی که ثروت در بالای هرم اجتماعی انباشته می شود، وضعیت در پایین هرم نگران کننده است. گزارش آکسفام با عنوان «گزارش نابرابری اجتماعی ۲۰۲۶» هشدار می دهد که حدود ۲۰ درصد از مردم آلمان در فقر زندگی می کنند. این آمار برای کشوری با زیرساخت های رفاهی قوی مانند آلمان، زنگ خطری جدی محسوب می شود.
کاهش تحرک اجتماعی (Social Mobility) یکی دیگر از یافته های نگران کننده این گزارش است. به این معنی که شانس افراد برای ارتقای طبقه اجتماعی خود و خروج از دایره فقر نسبت به گذشته کمتر شده است. این مسئله به ویژه با تغییرات اخیر در سیستم های حمایتی دولت همزمان شده است. اخیراً دولت اعلام کرده است که پایان دوران بورگرگلد و اصلاحات سخت گیرانه در بیمه بیکاری در راه است که می تواند فشار بر اقشار آسیب پذیر را افزایش دهد.
تهدید دموکراسی توسط نابرابری
گزارش آکسفام تنها به ارائه آمار اقتصادی بسنده نکرده و به پیامدهای سیاسی این شکاف نیز پرداخته است. این سازمان هشدار می دهد که نابرابری نهادینه شده، «بستری ایده آل برای نیروهای ضد دموکراتیک» ایجاد می کند. زمانی که مردم ایمان خود را به توانایی نهادهای دموکراتیک برای تأمین عدالت و رفاه از دست می دهند، گرایش به سمت دیدگاه های افراطی افزایش می یابد.
مانوئل اشمیت، مشاور آکسفام، در بیانیه ای مطبوعاتی با صراحت اعلام کرد: «در حالی که افراد با درآمد متوسط سهم عادلانه خود را می پردازند، میلیاردرها اغلب سهم بسیار ناچیزی در خیر عمومی دارند. این وضعیت سم برای دموکراسی است.»
این تحلیل با مشاهدات سیاسی اخیر در اروپا همخوانی دارد. پیش تر در مقاله ای بررسی کردیم که چرا جوانان اروپایی به طور فزاینده ای به احزاب راست افراطی گرایش پیدا می کنند؛ یکی از دلایل اصلی، همین ناامیدی از سیستم اقتصادی فعلی و نبود چشم انداز روشن برای آینده است.
درخواست برای اصلاحات مالیاتی و عدالت اجتماعی
در واکنش به این وضعیت، آکسفام و بسیاری از نهادهای مدنی خواستار اقدام قاطع دولت هستند. راهکارهای پیشنهادی شامل مالیات بر ثروت های کلان، سرمایه گذاری بیشتر در عدالت اجتماعی و بستن شکاف های موجود در سیستم مالیاتی است. منتقدان معتقدند که سیستم فعلی به نفع انباشت سرمایه طراحی شده و بار اصلی مالیاتی را بر دوش طبقه متوسط گذاشته است.
بحث مالیات بر ثروت و ارث در آلمان همواره یکی از موضوعات داغ سیاسی بوده است. با توجه به فشارهای بودجه ای و نیاز به سرمایه گذاری در زیرساخت ها، این بحث ها در سال ۲۰۲۶ جدی تر شده است. اخیراً گزارش هایی درباره انقلاب بزرگ در قوانین ارث و میراث آلمان منتشر شده که نشان می دهد حزب SPD به دنبال اصلاحاتی است که می تواند ثروتمندان را هدف قرار دهد، هرچند مقاومت های سیاسی در برابر آن کم نیست.
تصویر جهانی: انحصار قدرت و ثروت
اگرچه وضعیت در آلمان نگران کننده است، اما در مقیاس جهانی تصویر حتی دراماتیک تر به نظر می رسد. طبق گزارش آکسفام:
- حدود ۳۰۰۰ میلیاردر جهان اکنون رکورد ۱۸.۳ تریلیون دلار ثروت را در اختیار دارند.
- این ثروت تنها در یک سال ۲.۵ تریلیون دلار افزایش یافته است (معادل کل ثروت نیمه فقیرتر جمعیت جهان).
- از سال ۲۰۲۰ تاکنون، ثروت میلیاردرهای جهان بیش از ۸۰ درصد جهش داشته است.
- ۱۲ نفر از ثروتمندترین افراد جهان اکنون ثروتی بیش از مجموع دارایی ۴ میلیارد نفر از فقیرترین انسان های کره زمین دارند.
ایلان ماسک، به عنوان ثروتمندترین مرد جهان، مثال بارز این نابرابری است. او در هر چهار ثانیه به اندازه ای درآمد دارد که یک فرد معمولی در یک سال به دست می آورد. برای اینکه ثروت او شروع به کاهش کند، او باید در هر ثانیه بیش از ۴۵۰۰ دلار پول دور بریزد. این حجم از ثروت نه تنها قدرت اقتصادی، بلکه قدرت سیاسی بی سابقه ای را نیز به همراه می آورد. گزارش تأکید می کند که میلیاردرها اکنون ۴۰۰۰ برابر بیشتر از افراد عادی شانس تصدی پست های سیاسی دارند که این امر نگرانی ها درباره نفوذ پول در سیاست را تشدید می کند.
نتیجه گیری: دو راهی پیش روی آلمان
آلمان در سال ۲۰۲۶ بر سر یک دوراهی مهم قرار دارد. از یک سو، این کشور همچنان یک قدرت صنعتی بزرگ و مقصدی جذاب برای سرمایه گذاری است که توانسته ثروت عظیمی خلق کند. اما از سوی دیگر، توزیع نامتوازن این ثروت در حال فرسایش انسجام اجتماعی است که همواره نقطه قوت مدل آلمانی محسوب می شد.
افزایش هزینه های زندگی برای مردم عادی ملموس است. ما در راهنمای ۵ ابزار ضروری برای زندگی در آلمان اشاره کردیم که چگونه مدیریت هزینه ها اهمیت حیاتی پیدا کرده است. اکنون با انتشار این گزارش، فشار بر دولت اولاف شولتس برای بازنگری در سیاست های مالیاتی و توزیع ثروت افزایش خواهد یافت.
آیا آلمان می تواند تعادلی میان حمایت از کارآفرینان و میلیاردرهای خود و تضمین یک زندگی شایسته برای ۲۰ درصد فقیر جامعه برقرار کند؟ پاسخ به این سوال، آینده سیاسی و اجتماعی این کشور را در سال های پیش رو تعیین خواهد کرد.
