رهبران کشورهای اروپایی روز یکشنبه در واکنشی تند و هماهنگ، تهدیدات دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده، مبنی بر اعمال تعرفه های سنگین تجاری را محکوم کردند. این تهدیدات پس از آن مطرح شد که کشورهای اروپایی با جاه طلبی های ترامپ برای خرید جزیره گرینلند مخالفت کردند. جورجیا ملونی، نخست وزیر ایتالیا و یکی از چهره های نزدیک به جناح راست، نیز به واشنگتن هشدار داد که وارد یک «اشتباه محاسباتی» نشود.
دونالد ترامپ از زمان بازگشت به کاخ سفید برای دومین دوره ریاست جمهوری، تمایل خود را برای تصاحب این جزیره وسیع قطبی که قلمروی خودمختار دانمارک محسوب می شود، پنهان نکرده است. پافشاری او بر این خواسته در هفته های اخیر، روابط دو سوی اقیانوس اطلس را به شدت متشنج کرده و اکنون با تهدید مستقیم اقتصادی علیه هشت کشور اروپایی، این تنش به اوج خود رسیده است. ترامپ روز شنبه تهدید کرد که اگر معامله ای صورت نگیرد، مجازات های اقتصادی سنگینی را اعمال خواهد کرد.
این بحران زمانی بالا گرفت که کشورهای اروپایی به عنوان بخشی از یک مانور نظامی ناتو، تعدادی نیرو به گرینلند اعزام کردند؛ اقدامی که خشم رئیس جمهور آمریکا را برانگیخت. اکنون با ورود رهبران ارشد اروپا از جمله امانوئل مکرون و کی یر استارمر به میدان و صحبت از فعال سازی ابزارهای تلافی جویانه تجاری، جهان در آستانه یک جنگ تجاری تمام عیار قرار گرفته است که می تواند اقتصاد جهانی را تحت تاثیر قرار دهد.
واکنش ایتالیا: هشدار دوستانه اما قاطع ملونی
جورجیا ملونی، نخست وزیر ایتالیا که معمولاً روابط خوبی با ترامپ دارد و از نظر ایدئولوژیک با او همسو تلقی می شود، تلاش کرد تا نقش میانجی را ایفا کند اما در عین حال موضع اروپا را تایید کرد. او در جریان سفر خود به سئول به خبرنگاران گفت که شخصاً با ترامپ صحبت کرده و به او گفته است که تنبیه اقتصادی اروپا یک «اشتباه» است.
ملونی اظهار داشت: «من معتقدم که اعمال تحریم های جدید امروز یک اشتباه خواهد بود. من چند ساعت پیش با دونالد ترامپ صحبت کردم و نظر خود را به او گفتم.» با این حال، ملونی سعی کرد سطح تنش را پایین بیاورد و مدعی شد که «مشکل درک و ارتباط» بین اروپا و ایالات متحده در مورد موضوع گرینلند وجود دارد. او تاکید کرد که ناتو باید نقش فعال تری در مدیریت این بحران فزاینده ایفا کند تا از گسست کامل در اتحاد غرب جلوگیری شود.
تهدید تعرفه ای: از ۱۰ درصد تا ۲۵ درصد
دونالد ترامپ در یک اولتیماتوم مشخص، تهدید کرده است که از اول فوریه تعرفه ای ۱۰ درصدی را بر تمامی کالاهای ارسالی به ایالات متحده از هشت کشور اروپایی اعمال خواهد کرد. این لیست شامل دانمارک، نروژ، سوئد، فرانسه، آلمان، بریتانیا، هلند و فنلاند می شود. این کشورها دقیقاً همان هایی هستند که اخیراً در مانورهای نظامی مشترک در منطقه قطب شمال و گرینلند مشارکت داشته اند.
اما تهدید به همین جا ختم نمی شود. رئیس جمهور آمریکا اعلام کرده است که اگر تا اول ژوئن «معامله ای برای خرید کامل و قطعی گرینلند» حاصل نشود، این تعرفه ها به ۲۵ درصد افزایش خواهد یافت. این اقدام می تواند ضربه ای مهلک به صنایع صادرات محور اروپا، به ویژه صنعت خودروی آلمان و کالاهای لوکس فرانسوی وارد کند.
برای درک بهتر وخامت اوضاع روابط برلین و واشنگتن، پیشنهاد می کنیم تحلیل هشدار برلین: روابط آلمان و آمریکا در حال فروپاشی است را مطالعه کنید.
فرانسه و بریتانیا: آماده سازی «بازوکا» تجاری
در حالی که ملونی لحنی ملایم تر داشت، سایر رهبران اروپایی واکنش های تندتری نشان دادند. کی یر استارمر، نخست وزیر بریتانیا، قصد دارد در اولین فرصت با ترامپ گفتگو کند. لیزا نندی، وزیر فرهنگ بریتانیا، به بی بی سی گفت که تهدید تعرفه ای رئیس جمهور آمریکا «اشتباه» است و افزود: «ما معتقدیم این کار عمیقاً غیرمفید و معکوس است و نخست وزیر از بیان صریح این موضوع ابایی ندارد.»
امانوئل مکرون، رئیس جمهور فرانسه، رویکردی تهاجمی تر اتخاذ کرده و از اتحادیه اروپا خواسته است تا با استقرار «ابزار ضد اجبار» (Anti-Coercion Instrument) قدرتمند خود، با تعرفه های تهدید شده مقابله کند. این ابزار که در محافل دیپلماتیک بروکسل به «بازوکا» تجاری اتحادیه اروپا معروف است، سلاحی است که تاکنون استفاده نشده و به اتحادیه اجازه می دهد تا واردات کالاها و خدمات از کشوری که سعی در باج خواهی اقتصادی دارد را محدود یا ممنوع کند.
اتحادیه اروپا در حالت آماده باش
اتحادیه اروپا که در ماه ژوئیه توافقی را برای اعمال عوارض ۱۵ درصدی بر اکثر صادرات خود به آمریکا امضا کرده بود (تلاشی برای آرام کردن ترامپ)، اکنون با وضعیتی جدید روبرو شده است. این اتحادیه روز یکشنبه جلسه فوق العاده ای با حضور سفرای خود در بروکسل برگزار کرد تا استراتژی واحدی را تدوین کند.
اورسولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اتحادیه اروپا، و آنتونیو کوستا، رئیس شورای اروپا، روز شنبه در بیانیه ای هشدار دادند که تعرفه ها «روابط فراآتلانتیک را تضعیف کرده و خطر یک مارپیچ نزولی خطرناک را ایجاد می کند». اشاره آن ها به احتمال شروع یک جنگ تجاری تلافی جویانه است که در آن هر دو طرف تعرفه ها را افزایش می دهند تا زمانی که تجارت متوقف شود.
این تنش ها در حالی رخ می دهد که اروپا اخیراً موفقیت های تجاری بزرگی داشته است. برای مثال، مقاله امضای قرارداد تاریخی اتحادیه اروپا و مرکوسور نشان می دهد که اروپا به دنبال تنوع بخشیدن به شرکای تجاری خود است، اما بازار آمریکا هنوز حیاتی ترین بازار برای قاره سبز محسوب می شود.
اعتراضات مردمی و واکنش دانمارک
در سطح مردمی، واکنش ها بسیار احساسی و شدید بوده است. هزاران نفر در نوک (پایتخت گرینلند)، کپنهاگ و سایر شهرهای دانمارک روز شنبه به خیابان ها آمدند تا علیه چشم انداز الحاق به آمریکا اعتراض کنند. شعارهای «دست از گرینلند بردار» در خیابان های کپنهاگ طنین انداز شد. شهروندان دانمارکی و گرینلندی این اقدام ترامپ را نه یک پیشنهاد تجاری، بلکه توهینی به حاکمیت ملی و هویت خود می دانند.
لارس لوکه راسموسن، وزیر امور خارجه دانمارک، اعلام کرد که در روزهای آینده برای گفتگو درباره سیاست امنیتی قطب شمال ناتو به نروژ، بریتانیا و سوئد سفر خواهد کرد. این سفرها نشان دهنده تلاش دانمارک برای ایجاد یک جبهه متحد در شمال اروپا علیه فشار واشنگتن است. دانمارک به وضوح اعلام کرده است که گرینلند فروشی نیست و این موضع مورد حمایت کامل اتحادیه اروپا قرار دارد.
برای آگاهی از جزئیات حضور نظامی آلمان در این منطقه حساس، خواندن مطلب ماموریت نظامی آلمان در گرینلند پیشنهاد می شود.
چرا گرینلند برای ترامپ مهم است؟
علاقه ترامپ به گرینلند تنها یک هوس گذرا نیست. این جزیره عظیم که بین اقیانوس اطلس شمالی و اقیانوس منجمد شمالی قرار دارد، دارای موقعیت استراتژیک بی نظیری است. با ذوب شدن یخ های قطبی، مسیرهای کشتیرانی جدیدی باز می شود و دسترسی به منابع طبیعی غنی این جزیره آسان تر می گردد. گرینلند دارای ذخایر عظیمی از عناصر خاکی کمیاب است که برای تولید همه چیز از تلفن های هوشمند تا سیستم های هدایت موشک و باتری خودروهای الکتریکی حیاتی هستند.
علاوه بر منابع، موقعیت نظامی گرینلند برای کنترل قطب شمال و نظارت بر فعالیت های روسیه و چین حیاتی است. ایالات متحده در حال حاضر پایگاه هوایی تول (Thule) را در شمال این جزیره در اختیار دارد، اما مالکیت کامل آن می تواند تسلط آمریکا بر قطب شمال را تضمین کند. ترامپ به این موضوع به چشم یک معامله املاک نگاه می کند، اما برای اروپایی ها، این مسئله مربوط به تمامیت ارضی، حقوق بشر و قوانین بین المللی است.
پیامدهای اقتصادی برای آلمان و اروپا
آلمان به عنوان بزرگترین اقتصاد اروپا و یکی از کشورهای هدف در لیست تعرفه های ترامپ، بیشترین آسیب را از این جنگ تجاری احتمالی خواهد دید. صنایع خودروسازی، ماشین آلات و مواد شیمیایی آلمان وابستگی زیادی به بازار آمریکا دارند. آنی ژنوار، وزیر کشاورزی فرانسه، هشدار داده است که تعرفه ها به واشنگتن نیز آسیب خواهد رساند. او به رسانه های فرانسوی گفت: «در این تشدید تعرفه ها، ترامپ نیز چیزهای زیادی برای از دست دادن دارد، همانطور که کشاورزان و صنعتگران خود او نیز ضرر خواهند کرد.»
دیوید ون ویل، وزیر امور خارجه هلند، تهدید ترامپ را شکلی «غیرقابل توضیح» از «باج خواهی» خواند. این ادبیات تند نشان می دهد که صبر دیپلماتیک اروپا در برابر تاکتیک های فشار ترامپ به پایان رسیده است. اگر تعرفه ۲۵ درصدی در ماه ژوئن اجرایی شود، می تواند اقتصاد آلمان را که به تازگی از رکود خارج شده، دوباره به بحران فرو ببرد.
در همین رابطه، خبر خوشحال کننده اخیر مبنی بر بهبود وضعیت اقتصادی را در اقتصاد آلمان از کما خارج شد بخوانید، خبری که اکنون با تهدیدات جدید ترامپ در هاله ای از ابهام قرار گرفته است.
آینده اتحاد ترانس آتلانتیک
آنچه در حال رخ دادن است، فراتر از یک اختلاف تجاری ساده بر سر قیمت فولاد یا یارانه هواپیماست. این یک شکاف عمیق ایدئولوژیک و استراتژیک است. ترامپ با درخواست خرید بخشی از قلمرو یک کشور عضو ناتو و تهدید متحدان خود به مجازات اقتصادی، اساس اتحاد ناتو و همبستگی غرب را زیر سوال برده است. اگر اروپا نتواند در برابر این فشار مقاومت کند، سابقه ای خطرناک ایجاد می شود که در آن حاکمیت ملی کشورها قابل معامله با دلار خواهد بود.
از سوی دیگر، اگر اروپا با «بازوکا» تجاری خود پاسخ دهد، جهان شاهد جدایی اقتصادی غرب خواهد بود که تنها برنده آن رقبای استراتژیک مانند چین و روسیه خواهند بود. روزهای آینده و دیدارهای دیپلماتیک پیش رو، سرنوشت نه تنها گرینلند، بلکه آینده نظم جهانی غرب را تعیین خواهد کرد.
