وزارت دفاع آلمان در یک اقدام استراتژیک و کم سابقه اعلام کرد که نیروهای نظامی خود را به عنوان بخشی از یک ماموریت مشترک اروپایی به گرینلند اعزام می کند. این ماموریت که با همکاری کشورهای فرانسه، سوئد و نروژ انجام می شود، با هدف بررسی گزینه های امنیتی در منطقه قطب شمال و مقابله با آنچه برلین آن را «تهدیدات فزاینده روسیه و چین» می خواند، طراحی شده است. این حرکت در حالی صورت می گیرد که تنش های ژئوپلیتیکی بر سر منابع و مسیرهای تجاری قطب شمال به اوج خود رسیده است و ناتو تلاش می کند حضور خود را در این منطقه حیاتی تقویت کند.
این عملیات شناسایی درست در زمانی اعلام شده است که اختلافات سیاسی میان ایالات متحده و دانمارک بر سر وضعیت خودمختاری گرینلند همچنان خبرساز است. دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، بارها تمایل خود را برای خرید این قلمرو خودمختار دانمارک ابراز کرده است، موضوعی که با واکنش سرد کپنهاگ و مقامات محلی گرینلند مواجه شده است. با این حال، بیانیه وزارت دفاع آلمان بدون اشاره مستقیم به ادعاهای ترامپ، بر همسویی با موضع واشنگتن در قبال تهدیدات امنیتی ناشی از رقبای شرقی تاکید دارد.
تحلیلگران بر این باورند که اعزام تیم های شناسایی بوندس ور (ارتش آلمان) به شمال دور، نشان دهنده تغییر رویکرد آلمان در سیاست های دفاعی و تمایل این کشور برای ایفای نقشی پررنگ تر در امنیت جهانی است. بوریس پیستوریوس، وزیر دفاع آلمان، با تاکید بر اهمیت حیاتی آزادی کشتیرانی و تجارت در قطب شمال، هشدار داده است که استفاده نظامی روسیه و چین از این منطقه می تواند نظم بین المللی مبتنی بر قانون را به خطر بیندازد. امروز در آلمان: اعزام ارتش به گرینلند در برابر ترامپ یکی از مهم ترین اخبار روز است که نشان می دهد برلین چگونه توازن میان متحدان غربی و تهدیدات شرقی را مدیریت می کند.
جزئیات عملیات مشترک اروپایی در مدار قطب شمال
طبق اعلام وزارت دفاع آلمان، یک تیم ۱۳ نفره از متخصصان بوندس ور ماموریت یافته اند تا شرایط چارچوبی را برای کمک های نظامی احتمالی به منظور حمایت از دانمارک در تامین امنیت منطقه بررسی کنند. این تیم ابتدا روز پنجشنبه به پایگاه هوایی کاروپ در دانمارک پرواز می کند. از آنجا، متحدان اروپایی شامل نیروهای آلمانی، فرانسوی، سوئدی و نروژی روز جمعه با یک هواپیمای غیرنظامی دانمارکی به گرینلند پرواز خواهند کرد. استفاده از هواپیمای غیرنظامی پیامی نمادین از همکاری و اتحاد تحت رهبری کپنهاگ است.
این ماموریت به دعوت رسمی دانمارک انجام می شود و هدف اصلی آن جمع آوری اطلاعات بنیادی درباره شرایط محلی برای فرصت های عملیاتی و آموزشی است. وزارت دفاع آلمان در بیانیه خود تاکید کرده است: «از دیدگاه ما، این پرواز مشترک نشانه ای قوی از وحدت ماست.» این وحدت در شرایطی که هشدار برلین: روابط آلمان و آمریکا در حال فروپاشی است به گوش می رسد، اهمیت دوچندانی پیدا می کند. اروپا می خواهد نشان دهد که حتی با وجود اختلافات سیاسی در داخل ناتو، در برابر تهدیدات خارجی یکپارچه عمل می کند.
تهدید روسیه و چین: واقعیت میدان یا جنگ سرد جدید؟
وزارت دفاع آلمان در بیانیه خود به صراحت اعلام کرده است که هدف این ماموریت مقابله با تهدیدات روسیه و چین است. اما این تهدیدات دقیقا چیست؟ با ذوب شدن یخ های قطبی به دلیل تغییرات اقلیمی، مسیرهای دریایی جدیدی در شمال باز شده است که می تواند زمان حمل و نقل بین آسیا و اروپا را به شدت کاهش دهد. روسیه که طولانی ترین خط ساحلی را در قطب شمال دارد، پایگاه های نظامی قدیمی دوران شوروی را بازسازی کرده و ناوگان یخ شکن های اتمی خود را گسترش داده است.
از سوی دیگر، چین خود را یک کشور «نزدیک به قطب شمال» معرفی کرده و به دنبال دسترسی به منابع معدنی غنی و مسیرهای تجاری این منطقه است. بوریس پیستوریوس در این باره گفته است: «روسیه و چین به طور فزاینده ای از قطب شمال برای اهداف نظامی استفاده می کنند و آزادی حمل و نقل، ارتباطات و تجارت را به خطر می اندازند.» این نگرانی ها تنها محدود به ارتش نیست؛ بلکه بر اقتصاد آلمان نیز تاثیرگذار است. همانطور که در گزارش اقتصاد آلمان از کما خارج شد اشاره شد، ثبات در مسیرهای تجاری بین المللی برای تداوم رشد اقتصادی صادرات محور آلمان حیاتی است.
بوندس ور و دکترین جدید دفاعی آلمان
حضور نظامی آلمان در گرینلند بخشی از دکترین جدید دفاعی این کشور است که پس از حمله روسیه به اوکراین شکل گرفت. آلمان دیگر نمی خواهد تنها یک قدرت اقتصادی باشد، بلکه به دنبال ایفای نقش به عنوان یک ستون اصلی در امنیت اروپا است. پیستوریوس تاکید کرده است: «ناتو اجازه نخواهد داد که نظم بین المللی تضعیف شود و به حمایت از قوانین بین المللی ادامه خواهد داد.»
این رویکرد فعالانه در سایر حوزه های امنیتی نیز دیده می شود. برای مثال، اخیرا خبری مبنی بر اتهام جاسوسی و خرابکاری در آلمان منتشر شد که نشان می دهد دستگاه های امنیتی آلمان تا چه حد در برابر نفوذ روسیه حساس شده اند. ماموریت گرینلند نشان می دهد که این هوشیاری از مرزهای داخلی آلمان فراتر رفته و تا شمالی ترین نقاط کره زمین گسترش یافته است.
نقش دانمارک و مسئله حساس حاکمیت ملی
دانمارک به عنوان کشور میزبان و صاحب حاکمیت گرینلند، نقش محوری در این ماموریت دارد. دعوت دانمارک از متحدان اروپایی پیامی روشن به واشنگتن و مسکو دارد: گرینلند تنها نیست و امنیت آن مسئله ای مربوط به کل ناتو است. این اقدام پس از آن صورت گرفت که دیداری در واشنگتن میان مقامات آمریکا، دانمارک و گرینلند نتوانست اختلافات بر سر این جزیره را حل کند.
ترامپ با دیدگاهی معاملاتی به گرینلند نگاه می کند، اما اروپایی ها بر جنبه استراتژیک و حقوق بین الملل تاکید دارند. حضور سوئد و نروژ در این ماموریت نیز بسیار مهم است. پیوستن سوئد به ناتو معماری امنیتی شمال اروپا را تغییر داده و اکنون «جناح شمالی» ناتو مستحکم تر از هر زمان دیگری است. همکاری این چهار کشور (آلمان، فرانسه، سوئد، نروژ) تحت رهبری دانمارک، مدلی از همکاری های دفاعی اروپایی را به نمایش می گذارد که کمتر به آمریکا وابسته است، هرچند پیستوریوس تاکید کرده است که هماهنگی نزدیک با شرکای آمریکایی همچنان حیاتی است.
چالش های لجستیکی و محیط زیستی
عملیات در گرینلند چالش های منحصر به فرد خود را دارد. شرایط آب و هوایی سخت، فواصل طولانی و زیرساخت های محدود، هرگونه عملیات نظامی را دشوار می کند. هدف تیم اعزامی بوندس ور دقیقا ارزیابی همین چالش هاست. آیا فرودگاه های موجود برای هواپیماهای نظامی سنگین مناسب هستند؟ آیا امکان استقرار نیرو در دمای زیر صفر برای مدت طولانی وجود دارد؟
علاوه بر جنبه های نظامی، حضور در این منطقه نیازمند تجهیزات تخصصی است. درست همانطور که مسافران عادی باید از قوانین جدید و سخت گیرانه لوفت هانزا برای حمل تجهیزات الکترونیکی آگاه باشند، ارتش نیز باید پروتکل های دقیقی برای تجهیزات حساس خود در شرایط قطبی داشته باشد. این ماموریت فرصتی برای تست تجهیزات و آمادگی نیروهای آلمانی در شرایطی است که شاید در آینده به صحنه اصلی رویارویی قدرت ها تبدیل شود.
آینده رقابت در قطب شمال
آنچه در گرینلند رخ می دهد، تنها بخشی از یک بازی بزرگتر است. قطب شمال به دلیل منابع نفت، گاز و مواد معدنی کمیاب که با آب شدن یخ ها قابل دسترسی می شوند، به میدان رقابت قرن بیست و یکم تبدیل شده است. چین با پروژه «جاده ابریشم قطبی» و روسیه با نظامی کردن منطقه، غرب را به چالش کشیده اند.
آلمان با این ماموریت نشان می دهد که نمی خواهد در این رقابت تماشاچی باشد. این کشور با اقتصادی که به شدت به انرژی و مواد اولیه وابسته است، نمی تواند اجازه دهد که رقبای استراتژیک کنترل این منطقه حیاتی را در دست بگیرند. در حالی که سیاستمداران داخلی درگیر بحث هایی مانند جنجال سیاسی در آلمان بر سر پناهجویان هستند، استراتژیست های نظامی برلین به افق های دورتر و تهدیدات بلندمدت می نگرند.
در نهایت، ماموریت گرینلند نمادی از تحول در سیاست خارجی و دفاعی اروپا است. اروپا تلاش می کند تا با تکیه بر توانایی های خود و ضمن حفظ اتحاد با آمریکا، منافع امنیتی خود را در برابر قدرت های نوظهور و سنتی حفظ کند. آیا این ماموریت مقدمه ای برای حضور دائمی نظامی آلمان در قطب شمال خواهد بود؟ زمان پاسخ این سوال را مشخص خواهد کرد، اما آنچه مسلم است، اهمیت گرینلند در معادلات جهانی دیگر قابل انکار نیست.
